Home / بیانیە کوردی / جنگ و درگیری بشیک لە مردم یارسان و مردم اهل تسنن منطقەی دالاهو

جنگ و درگیری بشیک لە مردم یارسان و مردم اهل تسنن منطقەی دالاهو

اختلافات و درگیری لفظی و فیزیکی و حتا جنگ دسو یخە نە تنیا مختص وەی ناوچەسە و نە اولین جاریچە روی دیت. لە طویل تاریخ پیدایش بشریت وە دلایل جوراوجور دودستگی و اختلافات و وەگژ یکا چین وجود داشتگە و تا معاشرت و ارتباطات اجتماعی و فرهنگی وجود دیریت، حتما اختلافات و فرە جاریچ درگیری لفظی و فیزیکیچ غیر قابل انکارە.

متاسفانە لە چن روژ گوزشتە لە مناطق دالاهو لە درگیریک کە لە مابین چند بنەمالەی اهل تسنن (جاف گوران) و یارسانی وە وجود هات بیە باعث لە دس داین ٣ نفر و زخمی بین چند نفر تر لە اهل تسنن و دامنەی ای درگیریە کیشا ارا ناامن کردن مناطق دالاهو و زهاو و سرپل و فرە جیتر. با وجود اوە کە سپاە و نیروگل اطلاعاتی خور لە کوچکترین تحولات سیاسی و اجتامعی منطقە دیرین وسان تا اوە کە شرایط ملتهب و وارد فاز جدی بوت.  سوپا و نیروگل حکومتی دخالت کردن، سادات و گورەگل یارسانی و ملا و گورەگل اهل تسنن وارد بین، احزاب سیاسی یارسانی و کوردستان ایران بیانیە و بانگواز دان. دیارە احزاب سیاسی تنیا داواکارییان لە طرفین آرام کردن وزەکە و حل کردن مشکلکە لە ری آشتی و دوستیوە بی. سادات و گورگل یارسانی هر لە روژکان اول درگیریکە لە طریق اعلامیە و اطلاعیە داوا لە مردم یارسانی کردن کە آشتی و آرامش منطقە حفظ بکن و خویان لە شر و آژاوە دویر بگرن. بشیک لە ملا و گورەگل اهل تسننیچ داوای آرامش و خوینسردی  و صلح کردن. لە کنار ایە دخالت حکومت و عاقلمندان و گورگل هردک لا توانست موقتا ور لە یە تراژدی بگریت و باتوجە وە اوضاع ملتهب منطقە هرمای مردم احساس آرامش و امنیت ناکن.  

متاسفانە هر لە ناو ای چند روژە شاهد بروز نوعیک لە افراطیگری و بغز پنگ خواردگ بشیک لە ملاگل و دمراسگل اهل تسنن بیمن کە چوین تلاش کن درگیری چند خانوادە مردم یارسان  و اهل تسن بکەنە جنگ دین و جنگ “مسلمان و کافر”. بشیک لەی ملاگلە لە خطبەی نماز جمعە و لە ممبر مزگفتەکانوە وە بانگ آشکار داوای قصاص و قلمداد کردن یارسانی وە کافر و باس لە حلال دم و مالیان کریت کە لە تیولوژی اسلامیا خوین و مال کافران ارا موسلمانەکان حلالە و مخصوصا لە زمان جنگا لەی واژەگلە استفادە کریت. لە راسیا وە کافر و نجس زانستن مردم یارسان لەی کونتکستا کە شر در مال گردگە جز احکام و فتواگل دینی اسلامە و نسبت وە جامعەی یارسان فریچ تازە نیە و سالهاست هم لە طرف افراطیون و متعصبین اهل تسنن و تشیع و هم لە طرف جمهوری اسلامی ایران برضد مردم یارسان وەکار بریت. تعدادیکیچ باس لەوە کن کە مردم یارسان باید شایتی و ایمان وە دین اسلام بارن و باید درک بکن کە لە “دارالاسلام” زندگی کن.

ای تهدید و وەکافر و نجس زانستن مردم یارسان و بغض و کینە ریشە لە تاریخ دیریت و تا پیا نکردن یک راەهل عقلانی و ریشەیی و همیشەیی، بیشک و متاسفانە باید هرچند سال جاریک منتظر ایجور درگیری و اتفاقگل ناخوشە بیمن.


وە باور سازمان دموکراتیک یارسان وخت اوە هاتگس کە مردمان ای منطقە یانی مردم مسلمان اهل تسنن و مردم یارسان کە هاوسای یکن و لە طویل تاریخ هردک لا لەی ناوچە وگرد یک همزیستی داشتنە براساس قبولکردن یکتر وە احترام متقابل ارا همیشە وەی خصومت تاریخیە کوتایی بارن. لە غیر ای صورتە براساس یک واقعییت تاریخی بغض و کینە و نوین اعتماد جور اسکل ژیر خولەکوە کە هر لحظە احتمال گر گرتن دیریت و توانی تر و وشک وە یکوە بسوزنیت.  

متاسفانە احکام وفتواگل شرعی لە باره ی مردم یارسان توانی عواقب فرە خطرناکی داشتوت. گروگل تندرو اسلامی لە همان آبشخور دینی تغذیە بن و تجربەی تاریخی نیشان داگس کە اسلام سلفی و وهابیزم اگر دسلات و قودرت داشتون، بدون تردید احتمال فاجعە و خطر نسل کشی مردم یارسان جور فاجعە شنگال توانی تکرار وەکریت و شیرازە ساختار اجتماعی و فرهنگی گوران گورە بشیونی .
سازمان دموکراتیک یارسان سالهاست درک وەی خطر جدیە کردگە و وە آشکارا لە مقالات و بیانیگل خوی فرە شفاف و وە صراحت اشارە وەی تهدیدگلە کردگە. مردم فریک لە یارسانیکان  لەی منطقە زندگی کن، کە لە بار جغرافیای سیاسی ، اقتصادی و فرهنگی هممرز ول وڵات عراق و لە عین وخت قرار گردنی لە منطقیک حائل لە بین اهل تسنن و تشیع لە اهمیت فرەیک برخوردارە. لە لایکتروە ناکریت ای حقیقتە انکار بکریت کە اختلاف ارزشی و جهانبینی وجود دیریت و مردم یارسان کە غیر مسلمانن و فرە جاریج، مخصوصا لەی چند روژە کە ای اتفاقە قومیاس وە کافر و بیدینیچ ناوبریەن. البتە ای دشمنی و کینەجوییە لە تاریخ دویر و نزیک وجود داشتگە و واقعەی مرنو بشیک فرە مهم تاریخیە لە مقاومت مردم یارسان ارا بقاء و حفظ هویت و موجودیت خوی. ای انکار کردن و درگیری و اختلافاتە، ریشە و زمینەی تاریخی دیریت و تنیا ناتوانیت لە مسلەی زوی و آو و کشاورزی خلاصە بکریتوە، چوین تقابل هویتی، ارزشی و جهانبینی وجود دیریت و تا قبول نکردن یکتر و پیا نکردن یە راەهل ایمروژی عاقلانە، متاسفانە باید انتظار تکرار ای رویدادگلە بیمن.  

  دفاتر یاری بارها وە مقاومت و موبارزە مردم یارسان ارا بقاء و موجودیت خویان لە مقابل زولم و زورداری اشارە کیت. لە دفتر سرانجام یا دیوان گورە ایجورە باس لەی واقعیتە کیت: 

 

هنت گروی مرانان بی رام

ملان او مزگفت جه صبح تا و شام

ریشخند مکران و واته وکلام

کفتنی اوشون سیا ه خوان شر

ریشخند مکران و واته وگوهر

….

هنت گروی چنیمان دورن

صبح وشامشان تسبیح ومورن

چنی یارسان دایم لەزورن

 

دفتر و متونگل یاری فرە شفاف باس لە اختلاف ارزشی و جهانبینی مردم یارسان و مسلمانان (لە ایردا منظور بیشتر ملا و فقیە تا مردم ) کیت و متاسفانە براساس متون تاریخی یاری ای تمسخر و قبول نکردن و توهین کردنە وە دین یاری و پیروانی ریشە لە تاریخ دیریت و نیازمند یک راەحل همیشەی و تاریخە. اما دافتر یاری گواهی دن کە و پیشقراولی گوران کوردن لە هر برشیک تاریخی “بارگاە یاری” لە کلان کوردوار خستنە و متفکرین جاف لە رابران اصلی ای حرکتگلە بینسە. ارا نمونە عابدین جاف مرمو:

دستی خلک بگرە لە ژین

با اوانیش وک تو بژین

چونکە همو وک یکن

لور و جاف لولو لکن

ریگەی گوران بگر لە بر

تا سر کوی حتا کوثر

چونکه گوران ری روژنه

ام ری بو گشت پیاو و ژنه

وە گواهی دفتر باویاگار، پیر تخت، لە دویای تحولات  پردیور،آخرین “بارگاە یاری- شاە” لە دالاهو دامزرنی:

خلات شاوە

او برگ خود رنگ خلات شاوە

آی چە پردیور آما و راوە

پوشا خلاتش و دس شاوە

چنی کوە چکان بی خورد و بی خاو

 یار یادگار آما و زهاو

و ذات بشر وست او سرانە

یار یادگار و گرد نیشانە

سازمان دموکراتیک یارسان باور دیریت کە کرماشان منیتە قالی بیجار و شبیەس وە هند کە توانستگس هم ادیان مختلف، زوانگل مختلف و اتنیکگل مختلف لە ناو خوەی جی وە کیت. سرەرای تمام اختلافات و درگیریگلیک کە لە طویل تاریخ لەی ناوچە وە وجود هاتگس، اما ادیان، اعتقادات و مذاهب، سنی، شیعە، یهودی، مسیحی، بهایی، زرتشتی و یارسانی، کورد و فارس توانستنەس یکتر تحمل بکن و لە کنار یکتر زندگی بکەن. متاسفانە ای زندگیە همیشە شکنندە بیە و جور اسکل ژیر خولکەو هروخت چو کریاسە پیا گر گردگە و تا وختی راەحل عملی و عقلانی و همیشەیی ارای پیا نکریت، بیشک هر وەی جورە توانی شکنندە بوت.

سازمان دموکراتیک یارسان باور دیریت نە هیچ لایک لە شر و مرافە لەی ناوچە توانی لایکتر وە در بنەی و نە هیچ لایکیچ توانی خوەی وە پیروز و برندە بزانیت. بازندە اصلی تمام مردم ای منطقەسە.
ایمە باید قبول بکیم کە محکوم وە قبول کردن یکتریم و باید بتوانیم وە صلح و آشتی وەگرد یەکا و لە کنار یک زندگی بکیم. اوی روی داگەس کە بیەسە بایس کشتن چند انسان و زخمی بین چند کس و آوارە بین چندین خانوادە و دورسکردن دلراوکی و ترس و لرز لە لای مردم ای ناوچە قابل قبول نیە و هیچ لایک لەلی سود ناویت. ایە تنیا توانیت امنیت مردم بخیتە خطر و هر لحظە بیم اوە هس کە کنترل اوضاع لە دس خارج بود و فاجعە و تراژدی دورس بود. هر وەی خاترە سازمان دموکراتیک یارسان بنا وە مسئولیت تاریخی خوی پیشنهاد کیت کە مردم یارسان و مردم اهل تسنن دوهیئت ارا کوتایی هاوردن همیشەیی وەی وضعیتە دورس بکەن، چوین شک لە وە نیە، کە لە آیندە بازهم لەی اتفاقە وە وجود تیت. اگر هر لە ایسوە درمانیک ارا ای دردە کە ریشە لە تاریخ دیریت پیا نکریت، لە آیندە توانیت خطر جدی تهدید صلح و امنیت و هویت مردم منطقە بکیت. سازمان دمکراتیک یارسان و طور کونکرت و ملموس ای خالگل خوارە پیشنیار کیت:

١.پایبنی مردم یارسان و جاف گوران و قراردادگل اجتماعی و اسناد رسمی (قوالە) فی مابین لە مورد زوی و زار، آو و و قرخ ارا حل ای مسئلە تازە و عدم تکراری لە آیندە.

٢.با وجود اوە سازمان دمکراتیک یارسان نە فقط باور وە حکومت جمهوری اسلامی نیریت، حتی مفهوم کشور ایرانیچ ارای جی سئوالە ( چویگای و هاتن و چیین حکومتکان ساختار کشور ایران وک امریک قدسی و ازلی سیر کرییت و هستی تاریخی دیگران کە لە چوارچو تاریف ایران ناگونجی تاویتوە. باید تمام مردم ایران لە دسلات و قدرت حس بشداری و شراکت بکن) داوا لە مردم یارسان و جاف گوران کیمن کە لە چوارچو قوانینی کە خویان لە ناو زنگانی و روابط اجتماعی و اقتصادیان تنظیم کردنە مشکلات خویان حل بکن.

٣.جمگای مدنی لە منطقە تقویت بکریت و فعالین و کنشگران اجتماعی و فرهنگی لە کنار نهادگل مردمی امور ادارە اجتماعی جمگا بگرنە عهدە.

٤.دروس کردن شواری دیالوگ متشکل لە فعالین و خیرخوازان منطقە ارا دروس کردن دیالوگ سازندە تا درک مردم لە منافع مشترک “کوردواری” بچوتە بان.

سازمان دمکراتیک یارسان لە اولین فرصت جلسیک ارا فعالین سیاسی، اجتماعی و فرهنگی خارج لە کشور ریک خیت تا اویکە بتوانن مکانیزمیک ارا ایجاد دیالوگ و هاوکاری مشترک ارا منافع مشترک ساکنین منطقە بویننوە. تلاش کرییت لە او جلسە گرویک امور زمام او کارە بگرنە عهدە و وە گرد فعالین جاف گوران بانە تماس ارا ایجاد “شورای مشترک” لە امور مسائل مردمان منطقە.

سازمان دموکراتیک یارسان داوا لە مردم یارسان کیت کە هیچ وخت لەی جور وزعیتیک ارا هیچ شر و آژاوەیک دسپیشخری نکن و وەو پڕ هوشیاری ول ای مسلە برخورد بکن و لە هر فرصتیک ممکن آسیبشناسی ارا ای وضعیتە بکن و ایجور تهدیگلی کاملا وە جدی بگرن.

رابەری هاوبەش

سازمان دموکراتیک یارسان

٢٠٢١/٠٦/٠٦

بازدیدها: 356