Home / پانل آزاد / سەفەر تاریخی پاپا فرانسیس ئەڕا هەولێر و به‌غدا جه‌ سه‌رده‌م پاندمی كۆرۆنا

سەفەر تاریخی پاپا فرانسیس ئەڕا هەولێر و به‌غدا جه‌ سه‌رده‌م پاندمی كۆرۆنا

 

یارسان مدیا
8.3.2021

ن.حشمه‌ت خوسره‌وی

ڕه‌هبه‌ر كاتۆلیكه‌گان جه‌هان یانێ پاپا فرانسیس ئه‌ڕا ئه‌وه‌ڵ كه‌ڕه‌ت سه‌فه‌رێگ تاریخی له‌ ژێر ناو سه‌فه‌ر خه‌یر یا كردار نیك ((Virtue Signaling جه‌ شار به‌غدا پایته‌خت ئسلام سیاسی ده‌سوه‌پێكرد و له‌ شار هه‌ولێر، سمبوڵ سه‌لاحه‌دین ئه‌یووبی و فه‌رهه‌نگ وه‌ل یه‌كا ژیان، دومای هات. له‌ ٢٤سائه‌ت وه‌رین تا ئیسه‌ گه‌پ و ئارگۆمنتگه‌ل جورواجوور له‌ باوه‌ت كارگه‌ری سه‌ردانه‌گه‌ی پاپای ڤاتیكان ئه‌ڕا عه‌راق و هه‌رێم كوردسان وه‌ل خوه‌یا هاوردگه‌س.

بێگومان سه‌ردان شه‌خسیه‌تێگ كاریزماتیك و ئایینی و هاووه‌خت لیبراڵ و میانه‌ڕه‌و له‌ وێنه‌ی پاپا فرانسیس ئه‌ڕا عه‌راق و هه‌رێم كوردسان له‌ هه‌ل و مه‌رج ئیسه‌ ك عه‌راق وه‌ ده‌س ده‌خاله‌تگه‌ل ته‌یران و ئمریكاوه‌ ڕه‌نج كیشێت، توانێت هه‌م مایه‌ی ده‌سكه‌فته‌یل خاسێگ بووت و هه‌میچ ئایه‌م توانێت وه‌ نووڕگه‌یێگ رخنه‌گرانه‌وه‌ بنوڕێته‌ سه‌فه‌ره‌گه‌ی ناوبریاگ. به‌نده‌ ته‌قالا كه‌م وه‌ شكڵ خواروه‌ تاوتوی سه‌فه‌ره‌گه‌ی پاپا ئه‌ڕا هه‌ولێر و ده‌ره‌نجامه‌كانێ بكه‌م:

١.پلان جموری ئسڵامی ئه‌ڕا شێوانن سه‌فه‌ره‌گه‌ی پاپا فرانسیس شكس خوارد، چویكه‌ ئێران تەقالای فره‌یێگ کرد ک ئی سەفەرە سەر نەگرێت و تەنانەت ئەڕا شێوانن سەفەرەگەی پاپا، چه‌ن هه‌فته‌یێگ وه‌ر له‌ هاتن پاپا ئه‌ڕا هه‌ولێر، چەن موویشەکێگ لە ڕێ جیرەخوەرەکانێوە ئاراسته‌ی فروودگای هەولێر كرد.ئامانج بنه‌ڕه‌تی ئی كاره‌ ئه‌ڕا ئه‌وه‌ بی ك له‌ لایێگ بوویشێت ک هەولێر شوون ئارامێگ نیە و له‌ لایێگ تروه‌ كارێگ بكریه‌ت ك ڕه‌هبه‌ر كاتۆلیكه‌گان جه‌هان سه‌فه‌ره‌گه‌ی خوه‌ی هه‌لوه‌شنێتووه‌. وه‌ مانایێگ رووشنتر، ته‌یران خوه‌ی وه‌ قه‌ڵه‌م وه‌ده‌سه‌گه‌ی(Pen-holder) كه‌یس عه‌راق مه‌زانێت و وه‌ی بوونه‌وه‌ خوه‌ش نه‌یرێت ك پاپای كاتۆلیكه‌گان جه‌هان له‌ رێ ده‌سڵات نه‌رموه‌(Soft Power) شوون و لوون جموری ئسڵامی له‌ به‌غدا بخه‌یته‌ خه‌ته‌روه‌.هه‌ر جوورێگ بی دەس ئاخر رەهبەر رووحیی کاتۆلیکەگان و رەیس واتیکان بێ ئه‌وه‌ی ك حه‌ساو ئه‌ڕا ته‌یران بكه‌یت له‌ هه‌ل و مه‌رج پاندمی كۆرۆناوه‌ قه‌وڵه‌گه‌ی خوه‌ی وه‌جێ هاورد.

٢.پاپا فرانسیس وەی سەفەر خوەیە نیشانی دا ک ئایین مەسیحەت چەنێگ لە سەر روویداوەگەل سیاسی و ئشتمایی کارگەری دێرێت و ئیه‌یچه‌ وه‌پێچه‌وانه‌ی ئارگۆمێنت كه‌سانێگ ك مه‌وشن له‌ سه‌رده‌م ئیسه‌ هوویچ په‌یوه‌ندیێگ له‌ به‌ین ئایین و سیاسه‌ت نیه‌.له‌ لایێگ تروه‌‌، سه‌فه‌ره‌گه‌ی پاپا دەرێخست ک لە هه‌ر شوونێگ سیاسەت سوار مل ئخلاق بووت و  سیاسه‌تمه‌دارگه‌ل  له‌وه‌ر مه‌نافه‌گه‌ل شه‌خسی و حزبی و پلكیان وه‌ گه‌نده‌ڵییوه‌ نەتوانن گیچه‌له‌یل جامگە حه‌ڵ بكه‌ن، ئه‌و وه‌خت وه‌ یانكه‌ی جورواجوور، ئایین بووت وە  ئه‌مرێگ هاشاهه‌ڵنه‌گر له‌ كوومه‌لگه‌.

 ٣. دیدار پاپای واتیكان وەگەرد سیستانی وه‌ ده‌ره‌جه‌ی یه‌كم جوورێگ لە تەنبی کردن خامنەئی بی ك خوه‌ی وه‌ نماینده‌ی خوا و مه‌رجه‌ئیه‌ت شیعه‌‌ له‌ ناوچه‌گه‌ مه‌زانێت. وه‌ ده‌ره‌جه‌ی دوویێم، دیدار ڕه‌سمی پاپا وه‌گه‌رد مه‌رجه‌ئیه‌ت بالای شیعه‌گان له‌ عه‌راق وه‌ مانای ئه‌وه‌ بی ك عه‌راقیه‌گان دی له‌وه‌ زیاتر هه‌وه‌جه‌ وه‌ قاسم سلێمانییه‌گان و ماشین توتالیته‌ر ته‌یران نه‌یرن ،به‌ڵكه‌م  ئتیاج وه‌ ئاشتی و فه‌رهه‌نگ وه‌ل یه‌كا ژیان كردن دێرن. ئیەیچە مانای ئەوەسە ک ئێران و بەیت ڕەهبەری گەرد ئەوەێگە ملیاردها دولار خەرج ئیدۆلۆژی شیعەگەرایی و خەت حلال شیعە و سادرکردن شووڕش ئسلامی لە ناوچەگە کردنەس ک بەشکەم بوون وه‌ مەرجەئیەت شیعە، وەلێ پاپا فرانسیس وه‌ دیدار خوه‌ی گه‌رد سیستانی و ئه‌و پێشوازییه‌ گه‌رمه‌ ك له‌ عه‌راق و هه‌رێم كوردسان له‌ پاپای كاتۆلیكه‌گان كریا ، ئه‌یه‌ر ئه‌ڕا ماوه‌ی كوڵێكیچ بووت،تەێران ڕەنج بێوەر کرد.

 ٤. سەفەر پاپا فرانسیس ئه‌ڕا پایته‌خت هه‌رێم كوردسان توانیت لە رووی دەسکەفتگەل سیاسی، ئکنوومی و دیپلۆماسیوە کارگەری موسبەت لە سەر ئاینده‌ی هه‌ولێر بیلێته‌ جێ وه‌ شه‌رتێگ ك نوخبه‌گه‌ل سیاسی و ده‌سڵاتداره‌یل هه‌رێم كوردسان واز له‌ گه‌نده‌ڵی(Corruption) وه‌ ته‌مام جووره‌كانیوه‌ بارن و  مه‌نافه‌ی گشتی هاووڵاتیه‌یل هه‌رێم كوردسان له‌ بان مه‌نافه‌گه‌ل شه‌خسی و حزبی خوه‌یانوه‌ دابنه‌ن.

٥.بردنه‌ بان ستاتویس هه‌ولێر وه‌ یانكه‌ی سه‌فه‌ره‌گه‌ی پاپا وه‌ دیویێگ ترا توانێت هه‌رێم كوردسان له‌ كۆمای ئكنوومی(Economic Coma) نجات بێه‌یت.ئی كاره‌ وه‌ مانایێگ تر توانێت تا ئه‌نازه‌یێگ نوا له‌ ده‌خاله‌تگه‌ل توركیه‌ و  خسوسه‌ن ئێران بگرێت ك ماوه‌ی فره‌یگه‌ له‌ رێ ده‌سڵات نه‌رموه‌((Soft Power  و وه‌ پشتیوانی زوان فارسی كارگه‌ری راساوڕاسێگ له‌ سه‌ر زه‌ین تاك باشوور كوردسان داناگه‌س. هه‌ڵبه‌ت ناوت له‌ یادمان بچووت ك ده‌سڵات نه‌رم ده‌وڵه‌ت ته‌یران هه‌رگز  كارگه‌ری ئیدۆلۆژیی شیعه‌گه‌راییچ له‌ فكری نه‌چیه‌س . له‌ ڕاسییا جموری ئسڵامی له‌ شوون ڕمیان ڕه‌ژیم سه‌دام حوسه‌ین له‌ ساڵ ٢٠٠٣ وه‌یلاوه‌ له‌ جێ سلێمانی یا ناوچه‌ی سه‌وز ژێر ده‌س یه‌كیه‌تی، دیسكورس و ئیدۆلوژی سیاسی و مه‌زهه‌بی خوه‌ی له‌ به‌غداوه‌ هه‌نێرێت ئه‌ڕا ژینگه‌ی سیاسی و فه‌رهه‌نگی  هه‌رێم كوردسان.

٦.هه‌ر ئه‌و جووره‌ له‌ بان باسكردیمن ، سه‌فه‌ر پاپا جوور ڕه‌هبه‌ر كاتۆلیكه‌گان جه‌هان ك فره‌تر له‌ یه‌ی ملیارد په‌یڕه‌و دێرێت له‌ هه‌ل و مه‌رج ئیسه‌ خاون ئه‌همیه‌ت تایبه‌ت  وه‌ خوه‌یه‌ و لاخواره‌گه‌ی توانێت بووت وه‌ فاكتورێگ ئه‌ڕا پته‌وكردن فه‌رهه‌نگ پێكه‌وه‌ ژیان(همزیستی) له‌ عه‌راق و هه‌رێم كوردسان. هه‌ڵبه‌ت هه‌رێم كوردسان له‌ ڕابته‌ وه‌گه‌رد فه‌رهه‌نگ وه‌ل یه‌كا ژیان تا ئه‌نازه‌یێگ گه‌رد شوونه‌كان تر عه‌راقا ته‌وفیر دێرێت.ئی جیاوازیچه‌ هه‌ڵه‌وگه‌ردیه‌ت ئه‌ڕا لای ئه‌وه‌ی ك كوردسان وه‌ توویل تاریخ شوون پێكه‌وه‌ ژیان پێكهاته‌گه‌یل ئشتمایی و فه‌رهه‌نگی بیه‌س. ئه‌ڕا نموونه‌ كه‌ڵێن شار هه‌ولێر هه‌ر جوور كه‌ڵێن شار كرماشان چه‌نان پێكهاته‌ی جورواجوور له‌ ناو دڵ خوه‌یا جێ كردگه‌سووه‌.

ڕه‌خنه‌ له‌ پرۆتۆكۆڵ سه‌ردان پاپا فرانسیس ئه‌ڕا هه‌ولێر

یه‌كێك له‌و ڕه‌خنه‌گه‌یله‌ ك بایه‌س ئاراسته‌ی پاپا فرانسیس بكریه‌ت ئەوەسە ک لە ناو پرۆتۆکۆڵ ناوبریاگ سەردان ئیزەدییەکان لە تێا نەوی و هەر لەیوا سوپاس سیستم خودمودیریتی رووژاوای کوردسانیچ نەکرد. ئیه‌ لە حالێکا ئەوان نەخش گەوراێگ لە پاراستن پێکهاتەکان خسوسەن ئیزەدییەکان و کریستیانەکان له ده‌س خه‌لافه‌ته‌گه‌ی ده‌وڵه‌ت ئسلامی عه‌راق و شام داشتنه‌س.

بێگومان سه‌ردان پاپا ئه‌ڕا هه‌ولێر و گرنگی نه‌یان ناوبریاگ وه‌ شه‌نگال له‌ شوون ژینوساید بین به‌شێگ له‌ كوومه‌ڵگه‌ی ئیزه‌دییه‌كان، توانێت له‌ لایێگ سه‌فه‌ر و نیه‌ت خه‌یر پاپا له‌ رووی ئنسان مه‌حوه‌رییوه‌ بوه‌ێته‌ ژێر سوئال و هه‌میچ ئی پرسیاره‌ لای موخاتب دورس كه‌یت ك تو بوویشیت پاپا فرانسیس ئه‌و قه‌ره‌ دینه‌یل ئبراهیمی و خسوسه‌ن مه‌سیحیه‌ت ئه‌ڕای ئه‌همیه‌ت دێرێت،  وه‌و ئه‌نازه‌ كه‌یس ژینوساید بیین ئیزه‌دییه‌كانیچ ئه‌ڕای موهم بووت؟

خود ئی ڕه‌فتاره‌ توانێت په‌یامێگیچ ئه‌ڕا جامه‌ی یارسان له‌ ناویا بووت ئه‌ویچ ئه‌وه‌سه‌ ك ئه‌یه‌ر سوو دیفاکتوێگ جوور باشوور کوردسان باێتە پێش ئه‌ڕا ڕووژهه‌ڵات كوردسان، ئەو وەخت ریسک ئەوە هەس ک بازە حزبێگ لە وێنەی پارتی و یەکیەتی خوەیان بکەن وە دەمڕاس مەردم یارسانیچ و ئی كوومه‌ڵگه‌یچه‌ جوور ئیزه‌دییه‌كان بووت وه‌ قوروانی ململانییه‌ سیاسییه‌كان. په‌س مه‌ردم یارسان توانن هه‌ر له‌ ئیسه‌وه‌ ئی پرسیاره‌ له‌ خوه‌یان بكه‌ن ك ئه‌یه‌ر سوو له‌ ئێران و كوردسان وه‌ قه‌وڵ كرماشانیه‌یل كاشی وه‌ ئه‌مه‌ڵ بایت، یارسانه‌كان ئه‌ڕا ره‌سانن ده‌نگ كپه‌وكریاگیان خوه‌یان بایه‌س له‌ له‌ چ لایه‌نێگ ئجازه‌  بگرن ئه‌یه‌ر بتوان چه‌وویان بکەفێت وه‌ رەیس بەهاییەکان یا پاپا فرانسیس ئایندە؟

ڕه‌خنه‌ له‌ ده‌سڵاتداره‌یل هه‌رێم كوردسان وه‌ له‌ ده‌روه‌چ سه‌فه‌ره‌گه‌ی پاپا فرانسیس ئه‌ڕا هه‌ولێر

له‌ جه‌ریان سه‌ردان پاپا فرانسیس ئه‌ڕا به‌غدا و هه‌ولێر شاێه‌ت چه‌ن سیناریو یا مانووڕ سیاسی وه‌ لایه‌ن دوو حزبه‌ ده‌سڵاتداره‌گه‌ی هه‌رێم كوردسان بیمن:

یه‌كم، پارتی جوور ئاده‌ت هه‌میشه‌یی خوه‌ی ئی جاریچه‌ نه‌توانست په‌كه‌كه‌-فۆبیا یا هه‌راس خوه‌ی له‌ په‌كه‌كه‌ بشارێتوه‌. ئه‌ویچ ئه‌وه‌سه‌ ك ئتمالی فره‌س هه‌س ك پارتی وه‌ یانكه‌ی ئه‌منیه‌تی نه‌هیشتوویت ك پاپا فرانسیس سه‌ردان شه‌نگال بكه‌ێت و له‌وره‌ وه‌ چه‌وو خوه‌ی گه‌رد ده‌رد و ڕه‌نجه‌یل ئیزه‌ده‌ییه‌كان و نه‌خش كلیدی و مه‌حوه‌ری گه‌ریلا له‌ پاراستن كه‌رامه‌ت و شه‌رافه‌ت ئیزه‌دییه‌كان و كریستیانه‌كان ئه‌و ناوچه‌ ئاشنا بووت. ڕاسه‌ تا نوویسان ئی بابه‌ته‌ هوویچ سه‌نه‌ت یا فاكته‌ی دڵنیاكه‌رێگ نیه‌ له‌ وه‌رده‌سا ك نیشان بیه‌یت ك پارتی كارگه‌ری له‌ سه‌ر پرۆتۆكۆله‌گه‌ی پاپا په‌یوه‌س وه‌ شه‌نگال داشتوویت. وه‌لێ وه‌ حوكم ئه‌وه‌ی ك دووان له‌ سەرۆکایەتیه‌كان هەرێم ها وە دەس پارتیوه‌،  په‌س ئتماڵ دێرێت ئه‌وان له‌ كاناڵ شه‌خسیه‌ته‌یل سیاسی و ئاینیی كریستیانه‌كان هه‌رێم كوردسان ك فره‌ له‌ پارتیوه‌ نزیكن، وه‌ جوورێگ له‌ جووره‌كان كارگه‌ری له‌ سه‌ر پرۆتۆكۆله‌گه‌ی پاپا داشتووین.

دوویێم، پارتی ئه‌ڕا هاوردنه‌ خوار ستاتویس كۆبانی و موبارزه‌ی تاریخی رووژاوا له‌ ڕابته‌ وه‌ل پاراستن ته‌مام پێكهاته‌گان رووژاوا و ته‌نانه‌ت ڕه‌قه‌، ستاتویس دا وه‌ باوگ ( ئالان كوردی) خه‌ڵك كوبانی تا وه‌ یانكه‌ی گیان له‌ ده‌سدان ئالان كوڕی له‌ ده‌ریای ئیجه‌ ئه‌و په‌یامه‌ بڕه‌سنێت وه‌‌‌ گووش پاپا ك هه‌رێم كوردسان ته‌نانه‌ت باوش خوه‌ی ئه‌ڕا باوگ ئالانیچ ك خه‌ڵك كوبانییه‌ واز كردگه‌س. ئی قسه‌ی منه‌ هوویچ وه‌خت وه‌و مانا نیه‌ ك باوگ ئالان كوچكردگ “هه‌ق ئه‌وه‌ نه‌یاشتوویت ك وه‌گه‌رد پاپا فرانسیس دیدار بكه‌یت. گرفته‌گه‌ ئه‌وه‌سه‌ ك پارتیچ توانێت وه‌ ئسفاده‌ له‌ ده‌سڵات نه‌رم و وه‌ یانكه‌ی كه‌یس ئالان كوردی  شوون و لوون خوه‌ی له‌ هه‌ڵسه‌نگانن وه‌ل په‌كه‌كه‌ ، یه‌په‌گه‌ و ته‌نانه‌ت یه‌كیه‌تیچ لای كه‌سێگ جوور پاپا  قه‌ویتر بكه‌یت.

سێهم، پارتی و یەکیەتی جارێگ تر نیشانی دان ك ئه‌وان ناتوانن یەکڕەنگ و یەکگرتگ پێشوازی لە رەهبەرێگ ئایینی بکەن ک فرەتر لە یە ملیارد پەیڕەو لە جەهان دێرێت. ئه‌وه‌ بی ك ڕه‌هبه‌ری هاوبه‌ش یەکیەتی لە رێ بەرهەم ساڵەوە لە بەغدا چەوویان کەفتە پاپا.له‌ هه‌رێم كوردسانیچ دوو ئامووزاگه‌( یانێ نیچرڤان و مەسرور بارانی)  ده‌سكردن وه‌ سازكردن ماراتۆن(هه‌ڵبه‌ت وه‌ ماشین زد گلوله‌) لە بەین فرودگای هەولێر و ستادیوم وەرزشی فرانسوا هەریری ئەڕا ئەوەی ك بزانن کامیان توانن چەن سانتیمتر زیاتر لە پاپاوە نزیک بونوە یا کامیان جوور براگەورە(Big Brother)حەساو ئەڕایان کریه‌ت. ئی رەفتار گه‌نه‌، جارێگ تر نیشانی دا ک هەرێم کوردسان هه‌مرای دابەش کریاگەس وە سەر ناوچەی زەرد وە رەهبەری خەت مەلایی و ناوچەی سەوز وە ڕەهبەری خەت جەلالی و دی جه‌نگ وه‌ وه‌كاله‌ت دوو ئامووزاگه‌یچ له‌ سه‌ر میرات سیاسی خانه‌واده‌ی بارزانی و له‌ سه‌ر حه‌ساو خه‌ڵك هه‌ژار و سته‌مدیده‌ی باشوور كوردسان له‌ولا بمینیه‌ت.

كه‌لام ئاخر

چشتێگ هاشاهه‌ڵنه‌گره‌(انكار ناپذیر) ك سه‌ردان پاپا فرانسیس ئه‌ڕا عه‌راق و هه‌رێم كوردسان  بووت وه‌ مایه‌ی ده‌سكه‌فتگه‌ل دوولایه‌نه‌ .له‌ گشتی موهمتر مادام پاپای واتیكان له‌ هه‌ولێر دووچار گرفت ئه‌منیه‌تی نه‌وی و وه‌ ساق و سڵامه‌ت هه‌ڵه‌وگه‌ردیا ئه‌ڕا رۆما، په‌س ئه‌وه‌ چه‌وه‌رڕوانییه‌ كریه‌ت ك ستاتویس هه‌ولێر له‌ ئاست ناوده‌وڵه‌تی و خسوسه‌ن له‌ دۆنیای مه‌سیحه‌ت بچوته‌ بان. هاووه‌خت ناوت له‌ فكرمان بچووت ك له‌ دۆنیای سیاسەت واقه‌عی یا واقع بینانه‌((RealPolitik لەیوا سە ك ئه‌یه‌ر خاون قودره‌ت سیاسی و ئكنوومی نه‌ویت ئه‌و وه‌خت بایه‌س شاێه‌ت ئه‌وه‌  بیت ك ماسیە بویچکەگان بوون وە خوەراک نەهەنگەل بێ ڕەحم. وه‌ مانایێگ تر له‌ سیاسه‌تێگ له‌یوا شه‌رایه‌ت مەوجوود و ئه‌كتورگه‌ل شوون دانه‌ر له‌ وه‌رچه‌وو گریه‌ت  تا مه‌سه‌له‌ی ئیدۆلۆژی یا ئه‌رزشگه‌ل ئخڵاقی. وه‌گشتی توانیم بوویشیم ك وه‌داخوه‌ له‌ وه‌خت سه‌ردانه‌گه‌ی پاپا فرانسیس ئه‌ڕا به‌غدا و هه‌ولێر  هه‌وه‌جه‌ وه‌ سیاسه‌تێگ ماكیاولیانه‌ بین ك بتوانێت ته‌خت پشت (ئخڵاق له‌ بان سیاسه‌ت) ژان ژاك رۆسۆ له‌ وه‌رچه‌وو ڕه‌هبه‌ر كاتۆلیكه‌گان جه‌هان بیه‌یت وه‌ زه‌وییا .ئه‌نجام ئی سیاسه‌تیچه‌ بی وه‌ بایس ئه‌وه‌یگه‌ سیاسه‌ت واقه‌عی و مه‌نافه‌گه‌ل هاوبه‌ش بووت وه‌ ئه‌مرێگ دوولایه‌نه‌ و دی له‌ به‌ینه‌ قسه‌یێگ ئه‌ڕا كۆمپریمیسا(سازش) له‌ سه‌ر پرۆتۆكۆله‌گه‌ی پاپا فرانسیس و دانان ماوای ئیزه‌دییه‌گان یانێ شه‌نگال له‌ ناو ئی پرۆتۆكۆڵه‌ نامینیه‌ت.

ن.حشمه‌ت خوسره‌وی

تمام مقالەهای منتشر شده تنها بازتاب دهندە نظر نویسندگان آن است.

 

بازدیدها: 219