دختران و زنان ایران؛ محکومان دادگاه نانوشته ناموس، پیش از آنکه عدالت فرصت داوری بیابد
سوگند دیگر در میان ما نیست. دختری نوجوان که باید در کلاس درس مینشست، رؤیاهایش را دنبال میکرد، درس میخواند، میخندید، دوست میداشت و برای آیندهاش تصمیم میگرفت. او میخواست دندانپزشک شود؛ میخواست از شرایط دشوار زندگیاش عبور کند و آیندهای را بسازد که خودش انتخاب کرده بود.
اما روایت منتشرشده از سوی همکلاسیها و سازمانهای حقوق بشری از زندگی و روزهای پایانی سوگند، تصویری هولناک از خشونت، تهدید و بیپناهی یک دختر نوجوان به دست میدهد.
بر اساس گزارش ههنگاو، مسئولان مدرسه پس از اطلاع از موضوعی مربوط به زندگی خصوصی سوگند، پدرش را به مدرسه فراخواندند. بنا بر همین گزارش، پدر او در برابر چشم دانشآموزان و کارکنان مدرسه بهشدت کتکش زد. سوگند پیش از ترک مدرسه هشدار داده بود که از بازگشت با پدرش میترسد و جانش در خطر است. بااینحال، بنا بر این روایت، او همراه پدرش مدرسه را ترک کرد و ساعاتی بعد جان باخت.
این گزارشها ادعاهای بسیار جدی درباره رفتار پدر و عملکرد مسئولان مدرسه مطرح میکنند. پدر سوگند و مدیر مدرسه بازداشت شدهاند؛ پدر به اتهاماتی از جمله ضربوجرح و قتل و مدیر به اتهام قصور و سهلانگاری. دادستان اعلام کرده است که تحقیقات درباره علت مرگ و فرضیههای مطرحشده ادامه دارد.
اما پرسشهایی که باید پاسخ داده شوند، بسیار فراتر از یک خبر و یک بازداشتاند:
چرا وقتی یک دختر نوجوان از خطر جانی سخن میگوید، صدایش شنیده نمیشود؟ چرا وقتی از مسئولان مدرسه کمک میخواهد، کسی امنیت او را تضمین نمیکند؟ چرا مدرسهای که باید پناهگاه دانشآموز باشد، در چنین روایتی به یکی از حلقههای زنجیره خطر تبدیل شده است؟
اگر مدیر مدرسه از خشونتهای پیشین علیه سوگند اطلاع داشته، اگر از ترس و هشدار او آگاه بوده و اگر با وجود مشاهده خطر، برای حفاظت از جانش اقدامی مؤثر نکرده باشد، نمیتواند پشت عنوان و جایگاه اداری خود پنهان شود.
مسئولیت فقط متوجه کسی نیست که ضربه نهایی را وارد میکند. تصمیمها، سکوتها و کوتاهیهایی که راه را برای وقوع فاجعه باز میکنند نیز باید بررسی شوند.
چه کسی تصمیم گرفت پدر سوگند به مدرسه فراخوانده شود؟ چه کسی شاهد ضربوشتم او بود؟ چه کسی التماسهایش را شنید؟ چرا با وجود هشدار درباره خطر جانی، نهادهای مسئول حمایت از کودک وارد عمل نشدند؟
هیچ عنوان و جایگاهی نباید کسی را از پاسخگویی معاف کند. اگر کوتاهی یا اقدامی که در بهخطر افتادن جان سوگند مؤثر بوده ثابت شود، مسئولان آن باید در برابر قانون پاسخگو باشند.
ناموس؛ به چه حقی جان یک انسان را میگیرید؟
اما مسئله سوگند فقط یک پرونده خانوادگی یا یک حادثه در مدرسه نیست. باید درباره فرهنگی حرف زد که در آن بعضی مردان خود را مالک زندگی زنان خانواده میدانند؛ فرهنگی که به نام ناموس، برای دختر و زن حق انتخاب قائل نیست و گاهی حتی حق زندهماندن را نیز از او میگیرد.
پدرانی که به نام ناموس دخترانشان را میکشند، برادرانی که به نام غیرت جان خواهرانشان را میگیرند و مردانی که تصور میکنند آبرو و حیثیتشان به کنترل بدن و زندگی زنان وابسته است، باید به یک پرسش پاسخ دهند:
چه کسی به تو اجازه داده است به نام ناموس، جان یک انسان دیگر را بگیری؟
تو را چه مینامند؟
پدر؟
قاتل؟
جانی؟
کدامیک از این نامها شایسته کسی است که به جای پناهبودن، برای دخترش به کابوس تبدیل میشود؟ کدامیک شایسته مردی است که به جای حمایت از خواهر یا دخترش، زندگی او را به دلیل انتخابی شخصی، یک رابطه عاطفی یا حتی یک شایعه پایان میدهد؟
پدر بودن افتخارِ صرفِ یک عنوان نیست؛ مسئولیت است. پدر باید امنیت باشد، نه تهدید. باید پناه باشد، نه عامل ترس. باید دست دخترش را بگیرد تا بتواند روی پای خودش بایستد، نه اینکه دست بلند کند تا زندگی او را خاموش کند.
و خطاب به مردانی که از ناموس سخن میگویند: ناموس شما چیست؟ آبروی شما در کجاست؟ در کنترل خنده و گریه یک زن؟ در محدودکردن رفتوآمد و انتخابهای او؟ در ترساندن دختری که فقط میخواهد زندگی کند؟ یا در خشونتی که گاهی به قتل میانجامد؟
هیچ انسانی ناموس یا دارایی انسان دیگری نیست. زن مالکیت پدر، برادر یا همسرش نیست.
سوگند حتی اگر عاشق بود، باز هم حق داشت زنده بماند
در روایت همکلاسی سوگند تأکید شده است که او دوستپسر نداشته و رابطه عاطفیای که شایعات درباره آن مطرح شده بود، واقعیت نداشته است. همچنین ادعا شده که اتهام همجنسگرایی درباره او برای آزارش مطرح شده بود.
اما یک پرسش اساسیتر وجود دارد: چرا برای دفاع از یک دختر باید ثابت کنیم که عاشق نبوده، دوستپسر نداشته یا همجنسگرا نبوده است؟
مگر اگر عاشق بود، چه میشد؟ اگر رابطهای داشت، چه اتفاقی میافتاد؟ اگر گرایش عاطفی یا جنسی متفاوتی داشت، آیا حق زندگی از او گرفته میشد؟
نه!
سوگند حتی اگر عاشق بود، حتی اگر رابطهای داشت، حتی اگر برخلاف خواست خانوادهاش زندگی میکرد، باز هم حق داشت زنده بماند.
انسان حق دوستداشتن دارد؛ حق دوستنداشتن دارد؛ حق انتخاب دارد؛ حق نه گفتن دارد؛ حق شادی، خنده، گریه، اندوه، عشق و حتی نفرت دارد. هیچکدام از این حقوق به اجازه پدر، برادر، مدیر مدرسه یا حکومت وابسته نیست.
هیچ شایعهای مجوز خشونت نیست. هیچ تفاوتی جرم نیست. هیچ انتخاب شخصیای سزاوار مرگ نیست.
سوگند تنها نیست؛ هانا و دهها و صدها زن دیگر
چند ماه پیش، خبر قتل هانا راکان، دختر ۱۶ ساله در محله دولتآباد کرمانشاه، منتشر شد. بر اساس گزارش هرانا، او هنگام خواب هدف گلوله قرار گرفت و جان باخت و پدرش بهعنوان عامل قتل معرفی شد. در آن گزارش، یکی از نزدیکان خانواده تفکرات مردسالارانه و سنتگرایی را از عوامل این جنایت دانسته بود.
در پرونده سوگند نیز گزارشهایی از خشونت خانوادگی، تهدید، شایعات درباره زندگی خصوصی و بیتوجهی احتمالی مسئولان مدرسه منتشر شده است.
این دو پرونده از نظر جزئیات یکسان نیستند و انگیزه و مسئولیت کیفری در هرکدام باید جداگانه بررسی شود؛ اما هر دو بار دیگر این پرسش را پیش روی جامعه ایران قرار میدهند: چرا دختران نوجوان باید در محیطی که قرار است خانه و مدرسهشان باشد، از جان خود بترسند؟
اینها تنها دو نام نیستند. گزارشهای حقوق بشری از موارد متعدد زنکشی در ایران حکایت دارند.
بر اساس گزارش سالانه ههنگاو، در سال ۲۰۲۵ دستکم ۲۰۷ زن در ایران کشته شدهاند و ۳۱ مورد از این قتلها با انگیزههای مرتبط با آنچه «ناموس» خوانده میشود، ثبت شده است. در میان موارد ثبتشده، زنانی به دلیل رد پیشنهاد ازدواج، درخواست طلاق یا مخالفت با ازدواج اجباری جان خود را از دست دادهاند.
هرانا نیز در گزارش سالانه خود برای سال ۲۰۲۵، ۱۱۸ مورد زنکشی و ۱۱ مورد قتل موسوم به ناموسی را ثبت کرده است. تفاوت این آمارها ناشی از روشهای متفاوت گردآوری و مستندسازی است؛ بنابراین نباید آنها را با هم جمع کرد یا آمار کامل و نهایی کشور دانست.
اما همین آمارهای مستند نیز برای نشاندادن عمق فاجعه کافیاند. پشت هر عدد، انسانی بوده که حق زندگی داشته است؛ زنی که شاید میخواست از یک ازدواج اجباری فرار کند، دختری که نمیخواست به خواست خانواده تن بدهد، زنی که درخواست طلاق کرده بود یا انسانی که فقط میخواست خودش درباره زندگیاش تصمیم بگیرد.
مردسالاری و حکومتی که به بازتولید آن کمک کرده است
خشونت علیه زنان در ایران پدیدهای تازه نیست و نمیتوان همه ریشههای آن را به یک حکومت یا یک دوره تاریخی محدود کرد. اما نمیتوان نقش جمهوری اسلامی را نیز در بازتولید و تثبیت مناسبات مردسالارانه نادیده گرفت.
حکومتی که دههها با قوانین تبعیضآمیز، محدودکردن آزادیهای فردی، تحمیل حجاب اجباری و مداخله در زندگی خصوصی زنان، برای کنترل بدن و انتخابهای آنان سیاستگذاری کرده است، نمیتواند خود را از پیامدهای این ساختارها مبرا بداند.
وقتی زن از نظر قانونی و اجتماعی با مرد برابر نیست، وقتی استقلال و انتخاب او محدود میشود و وقتی الگوی رسمی خانواده بر اطاعت و اقتدار مردانه تأکید میکند، فرهنگ مالکیت بر زنان نیز مجال بیشتری برای تداوم پیدا میکند.
برای نمونه، ماده ۳۰۱ قانون مجازات اسلامی مقرر میکند که قصاص در صورتی ثابت میشود که مرتکب، پدر یا از اجداد پدری مقتول نباشد. این ماده به معنای بیمجازاتماندن قتل فرزند نیست، اما برای پدر در موضوع قصاص امتیازی قانونی قائل میشود؛ امتیازی که از منظر برابری حمایت کیفری از جان فرزندان، بهشدت قابل نقد است.
قانون باید از جان فرزند در برابر پدر محافظت کند، نه اینکه به دلیل نسبت خانوادگی، میان قاتل پدر و دیگر قاتلان تفاوتی به زیان قربانی ایجاد کند.
چه کسی از دختران و زنان ایران حمایت میکند؟
سوگند نخستین قربانی نیست و اگر این چرخه خشونت و بیعدالتی شکسته نشود، آخرین قربانی هم نخواهد بود.
پس از هر فاجعه، نام دختری در رسانهها منتشر میشود. مردم سوگواری میکنند، خشمگین میشوند، درباره حادثه مینویسند و چند روز بعد زندگی ادامه پیدا میکند. اما دختران دیگری همچنان در خانههایی زندگی میکنند که شاید برایشان امن نباشد؛ دخترانی که از خشونت میترسند، اما نمیدانند اگر کمک بخواهند چه کسی صدایشان را خواهد شنید.
چه کسی پیش از وقوع فاجعه از آنها حمایت میکند؟ کدام نهاد هشدارهایشان را جدی میگیرد؟ چه کسی در برابر خشونت پدر، برادر یا همسر از جانشان محافظت میکند؟ آیا مدرسهها سازوکار امن و مؤثری برای گزارش خشونت دارند؟ آیا دختران میتوانند بدون ترس از مجازات، درباره خطرهایی که در خانه تجربه میکنند صحبت کنند؟
ما نباید فقط پس از مرگ سوگندها به یادشان بیفتیم. آنها پیش از مرگ به حمایت، امنیت، آزادی و عدالت نیاز دارند.
سوگند باید زنده میماند. هانا باید زنده میماند. و دختران دیگری که امروز در سکوت و ترس زندگی میکنند، باید فرصت داشته باشند آیندهشان را خودشان بسازند.
هیچ پدری صاحب جان دخترش نیست. هیچ برادری مالک زندگی خواهرش نیست. هیچ مردی حق ندارد به نام غیرت، اختیار زندگی و مرگ یک زن را در دست بگیرد.
ناموس، مجوز مالکیت بر انسان نیست. غیرت، مجوز خشونت نیست. و هیچ آبرویی ارزشمندتر از جان یک انسان نیست.
سوگند نخستین قربانی نیست و آخرین قربانی هم نباید باشد.
عدالت برای سوگند، هانا و تمام دختران و زنان ایران؛ عدالت یعنی حق زندگی، حق انتخاب، حق امنیت و حق دفاع، بدون هیچ تبعیضی.
—
منابع و اسناد
۱. ههنگاو، گزارش قتل سوگند صیادی و ادعاهای مربوط به نقش پدر و مسئولان مدرسه، ۱۶ نوامبر ۲۰۲۶:
https://nusingay-digital.hengaw.org/fa/content/news-children-2026-11-16-18225
۲. هرانا، گزارش بازداشت پدر و مدیر مدرسه سوگند و اتهامات اعلامشده از سوی دادستان، ۱۷ نوامبر ۲۰۲۶:
https://www.hra-news.org/2026/hranews/a-9a276973/
۳. تسنیم، پرونده مرگ سوگند و پرسشها درباره نقش مدیران مدارس، ۱۸ نوامبر ۲۰۲۶:
https://newsmedia.tasnimnews.ir/fa/news/1405/08/27/3751252/
۴. ایران اینترنشنال، گزارش قتل هانا راکان در دولتآباد کرمانشاه، ۱ سپتامبر ۲۰۲۶:
https://www.iranintl.com/202609011311
۵. ههنگاو، گزارش سالانه نقض حقوق زنان و آمار زنکشی در ایران در سال ۲۰۲۵:
https://nusingay-digital.hengaw.org/fa/content/article-38652
۶. هرانا، گزارش سالانه وضعیت حقوق بشر در ایران، سال ۲۰۲۵:
https://www.hra-news.org/periodical/a-205/
۷. قانون مجازات اسلامی، ماده ۳۰۱:
https://counterterrorlaw.info/assets/downloads/Iran_Penal_Code_%282013%29_%28Persian_original%29.pdf
اتحادیه زنان حزب دموکراتیک یارسان

بازدیدها: 10
Yarsanmedia Yarsan Democratic Organization Official Website