پارادایم فکریی یارسان، بنەوای تێکووشان ئیمەس

 

یارسانمدیا

2026-06-18

ماوەیێگە ک بڕێک کەس و لایەن ک دووچار تەوهم بینەس، وە ویانک جورواجوور لەیوا نیشان دەن ک ئیمە دژ کورد و کوردستانیمن یا خەریک ئێرانیچیەتیمن و یا سەر وە جەمائەت سەلتەنەت تەڵەبیمن. ئی کەس و لاینگەلە وە کەڵک وەرگرتن لە سوشیاڵ میدیا و قودرەت نەرم، ڕووژانە پەلامار نمادەگەل یاری و یارسان دەن و تەنانەت تەقالا کەن ک وە ویانک گیانبەختکردن یارانمان، نمادەگەل ئسلامی جوور کەلەمەی ( شەهید) بسەپنن وە سەرمانا. ئیە لە حاڵێکا ک نزامی فکریی یاری و یارسان و تەنانەت داناگەل گووران هوویچ خاڵ هاوبەشێگ وەگەرد ئسلام و خسوسەن ئومەت و خەڵافەت نەیرن. ئی کوڵە بابەتە روی وە ئسلام سیاسی و مەخسوسەن سەلەفیگەل کورد نیە، بەڵکەم موخاتب ئەسڵی کوردگەل شەریف و ئازادیخواز، وڵاتپارێز و ئەهل مەنتق، دیالووگ و دموکراسییە.

ئی بابەتە ئەڕا ئەوەسە ک من گووران وەو ئنسانگەل ئازادیخواز و تێکووشەرە بوویشم ک ئیمە نەک دژ کورد و کوردسان نیەیمن، بەڵکەم ئامادەگی تەمام دێریمن ئەڕا کار هاوبەش مەخسوسەن لە بوار میدیایی دژ وە ڕەژیم توتالیتەر ئێران. لە لایێگ تروە، نوویسەر توایت ئەو کەس و لاینگەلە نائومێد بکەیت ک توان لە ئاو لێڵ ماسی بگرن.

تێکووشان و پاوەگەزدان ئیمە دژ وە هویج دین، نەتەوە و زوانێگ نییە، بەڵکەم گەردیانە وە دویای پەیاکردن شوون جەمگەیێگ ئخڵاقی و سیاسی( جەمگەی دموکراتیک )لە زاگروس. زاگروس وەتەن ئیمەس، چویکە ١٣٠٠ ساڵ وەرجە ئیسە، داناکان یاری لە سەر ئی سەرزەمین ژئوپولیتیکە، ئستارت ئاخێز یاری ئەڕا پارێزین کەرامەت ئنسانی و تەمام مەخلووقات دانە لێ. هەر لە سەر ئی زەوییە بی ک یەکمین نزام «پیروپادشاهی» یاری ئەڕا پارێزگاریی لە شارسانیەت زاگروس و خوەوەڕێوەبردن لە سەر بنەوای ئنسانمەداری، ئخلاقمەداری، هاوسانی بەین ئافرەت و پیاگ و سیستم ئوکولوژی دانان.

ئیمە دژ کورد و کوردسان نیەیم و تەنیا توایم وە پشتبەستن وە میرات فکری و فەرهەنگیی یاری جەمگەی خوەمان هەدایەت بکەیم.

ئاخێز یاران لەی دەورانە هەڵەوگەردیان ئەڕا لای پەردیوەر ماواس و هەر وەی بوونەوە بڕیار دایمەس ک وە ئجازەی جەم و پابەس بین وە بیاوبەس یاری ئی مەسیرە تا ڕەسینمان وە ئاماجگەل پەردیوەر شار جەور یارسان وە کووڵ بکیشیم. ئەڕا ڕەسین وەی ئاماجە بایەس بەرگەی تاڵی و سویریبگریم. یار وریا و راسەکانی کەسێکە ک خاون سەبر و توانا بووت و مەنافەگەل کەڵان جەمگەی یارسان و پرسنیپگەل ئخلاقیی یاری، (پاکی و ڕاستی، نیستی و ڕەدا) پێشتر لە جیفەی دونیا و مەنافەگەل شەخسی بووت.

شێخ ئەمیر ویشی:

یاریشان واتەن شەم و پەروانە

بوردەبار جەم بکیشوو تانە

یار تانەکیش پووستەش بزانە

ئەر تانەکیش بوو بەخشای دیوانە

وە پای قانوون و دەستوور یاری، دەسمەیەتدان و هاویاری، بەشێگە لە خوەشەویستی ڕاسەکانی و ئی خوەشەویستییە وە شەم و پەروانە وێنا کریاس.

کەسێک کە لە ڕاسای یەکڕزی و هاودڵی تەقالا کەید، جەور یاری وەکووڵ کیشی و بەرگەی سەختی و تویلەکی کەس و ناکەسیش گرێد. یار خاون سەبر و توانا، لە دیوان هەقیقەت پاداشت کردەوەگەل پاک و دروس خوەی وەرگرێت.

شێخ ئەمیر هەرلێوا ویشی:

ئەی چەن و چۊنە بێ چۊن مەزانوو

هەر کوو ئاو مەلوو، سەوزی مەنمانوو

بێ ئاگا مەون لە مەمەر حکمەت ڕویداوەکان، چویکە دەلیل و کاریگەری ڕوویداوەکان وە شێوەی سیستماتیک گرێدریاگ یەکن. هەر وە ئەو جوورە ک لە هەر شوونێک ئاو لە جەریان بووت، لەورە گیا گەشە کەیت.

بەڵێ، ئیمە نەک دژ کورد و کوردسان نیەیم ، بەڵکەم وە دویای ڕیشەی تاریخی خوەمانا لە ناو دڵ کویەکان زاگروسا گەردیەیم. ئەڕا ئەوەیچە بزانین ئیمە چ جوور دونیابینیگ دێریم و ئەڕا چە گووران و زوان گوورانی وە شاڕەگ و هەستی خوەمان زانیم وە هەوەجە زانم لە ئاخر ئی کوڵە باسە چەن بەندێک لە کەڵام عابدین جاف جوور ئستدلال بارموە:

عابدین جاف مەرەموو:

به من ئه‌يژن تۆ گۆرانی

کوردی و بۆ ئه‌م ڕه‌مه شوانی

چونکه هاتيه سه‌ری ڕێمان

ئه‌وانتر وه کاروان جێ مان

ڕێگه‌ی گۆران هه‌ر بگر له به‌ر

تا سه‌رکه‌وی هه‌تاکوو سه‌ر

چونکه گۆران ڕێی ڕووژنه

ئه‌م ڕێیە بوَ گشت پيا و ژنه

یا لە سەر کوردبین خوەی و پابەس بینی وە دەسگای فکری یاری و پادشاگەی ویشێت:

کوردی کۆتاهی..

ئازیز ئەز نیم لەم کوردی کۆتاهی

ئەز لەو کوردەی تۆم مێرد دەستگاهی

ئا منم ئەو کوردە ئا تۆ ئەو شاهی

لەیرە عابدین کوردبین خوەی ئسپات کەیت، وەلێ ویشی من کوردێک ئاست نزم نییەم، بڵکە کوردێکم سەر وە دەسگا و نزام یاری و سولتان شامە.

بەڵێ، موخاتبگەل قەیرزان!

ئەنجام

کەسێگ خوەی وە کورد بزانێت و ئدئای ئەوە بکەێت ک یارسانییە بایەس جوور عابدین جاف فکر بکەێتوە نەک کوردێک ئاست نزم و بەردەی دەس ئومەت و خەڵافەت ک لە جێ هەڵەوگەردیان ئەڕا لای نزام پیروپادشاهی یاری تواێت لە ژێر کاریگەری پرووژەی دەوڵەت- مللەت تورکی- ئیرانی یا ژان ژاک روسوو، جان لاک و توماس هابز دەوڵەت کوردی دامەرزنێت. هەر کەسێگ ئەهل دموکراسی ، دیالووگ و حقووق بەشەر بووت مەشیا بارادیم فکریی یارسان وە فورسەت بزانن نەک هەڕەشە یا تەقالا ئەڕا چەواشەکردن ڕاستییەکان تاریخ لە ڕێ جەنگ سایکولوژی و سوئستفادە لە نمادگەل کوردی دژ وە ئاخێز یارسان. ئەو کەس و لایەنگەلە بایەس خاس بزانن کەسێگ سەرسپردەی ڕاگەی یاری بووت، نە خوەی چەمنێت و نە واز لە سەروەرییی خوەی تێرێت. ئیە یەکیک لە گەورەترین و ئەرزشمەندترین پارادایمگەل نزام پیروپادشاهی یارییە ک نزیک وە ٨٠٠ ساڵ وەرجە ئیسە لە ناو دڵ ناوچەیێگ ژئوپولتیک لە هەورامان ماوا سەرهەڵدا.

 

ناوەرووک بابەتەکە ڕەنگدانەوەی نووڕین نویسەرە و یارسانمدیا مەسئولیەتی وە وەرەسە ناگرێت.

بازدیدها: 98