مذاکره با رژیم جمهوری اسلامی: رویکرد سیاسی یا جهان‌بینی ایدئولوژیک؟

مذاکره با رژیم جمهوری اسلامی: رویکرد سیاسی یا جهان‌بینی ایدئولوژیک؟

رژیم ایران تاکنون هرگز به‌طور علنی علاقه‌ای به مذاکره با احزاب و نیروهای سیاسی خارج از کشور نشان نداده و رسماً اعلام نکرده است که قصد دارد با آن‌ها وارد مذاکره شود. با این حال، هر از گاهی دیدارهای محرمانه‌ای میان مقام‌های ایرانی در درون دستگاه‌های امنیتی و برخی شخصیت‌های سیاسی برگزار شده است. این دیدارها هیچ‌گاه به‌طور رسمی در معرض افکار عمومی قرار نگرفته‌اند، مگر آنکه اطلاعات مربوط به آن‌ها به بیرون درز کرده یا زمانی افشا شده باشند که مذاکرات به اقدامات تروریستی یا قتل منجر شده‌اند.

در پی تحولات سیاسی اخیر در ترکیه در ارتباط با مسئله کُردها، دیپلماسی و مذاکره بار دیگر به‌عنوان ابزارهایی مفید و مؤثر برای حل مسائل سیاسی مرتبط با کردهای ایران مطرح شده‌اند.

عبدالله اوجالان توانسته است پ‌ک‌ک را به خلع سلاح نمادین سوق دهد و نقشه‌راهی سیاسی برای ادغام دموکراتیک ارائه کند؛ نقشه‌راهی که هدف آن ادغام فعالیت‌های سیاسی این جریان در زندگی اجتماعی و سیاسی ترکیه است.

چنین رویکردی به ادغام سیاسی در سوریه نیز دنبال شده است. مظلوم عبدی و سازمان‌های سیاسی و نظامی مرتبط با او در حال طی کردن روند ادغام در ساختار سیاسی سوریه هستند. تحولات و تغییرات الگوهای ایدئولوژیک عبدالله اوجالان در سال‌های اخیر بر فعالیت‌های پ‌ک‌ک و احزاب سیاسی همسو با آن در سوریه و ایران تأثیر گذاشته است.

ممکن است احزاب سیاسی مربوطه در سوریه و ایران از نظر ایدئولوژیک با خط‌مشی اوجالان همسو باشند، اما از نظر سیاسی ناگزیرند ویژگی‌ها و شرایط سیاسی و اجتماعی محلی را نیز در نظر بگیرند.

در جریان جنگ و حملات آمریکا و اسرائیل علیه رژیم ایران، گزارش‌هایی از منابع مختلف منتشر شد مبنی بر اینکه قرار است احزاب کُرد از سوی آمریکا و اسرائیل مسلح شوند تا بتوانند به تضعیف رژیم کمک کنند یا در صورت وقوع تهاجم نظامی، به‌عنوان نیروهای زمینی مورد استفاده قرار گیرند. انتشار این گزارش‌ها رژیم ایران را تحریک کرد.

احزاب سیاسی نیز خود در شکل‌گیری و تشدید چنین واکنشی از سوی رژیم نقش داشتند. این موضوع در جریان نشست مجمع مؤسسه خاورمیانه برای پژوهش‌های راهبردی (MERI) از سوی نچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان عراق، مورد تأیید قرار گرفت. افزون بر این، تبلیغات گسترده‌ای در شبکه‌های اجتماعی از سوی افرادی وابسته به این احزاب منتشر شد که ادعا می‌کردند قصد دارند وارد ایران شوند و رژیم را سرنگون کنند.

بی‌بی‌سی و برخی شبکه‌های تلویزیونی دیگر از پایگاه‌های این گروه‌ها در کُردستان عراق و مناطق مرزی میان ایران و عراق بازدید کردند. آن‌ها با افرادی مصاحبه کردند که از اروپا و آمریکا به این مناطق سفر کرده بودند تا در آنچه  »آزادسازی کُردستان ایران«  نامیده می‌شد، شرکت کنند. اظهارات دونالد ترامپ نیز به تقویت این اخبار و گمانه‌زنی‌ها کمک کرد.

واقعیت‌های مربوط به این موضوع، وضعیت دقیق آن و آنچه در پشت پرده رخ داده است، برای افکار عمومی هنوز روشن نیست. همچنین مشخص نیست که آیا ترکیه با نقش‌آفرینی کُردها در جنگ مخالفت کرده است، زیرا چنین تحولی می‌توانست بر مسئله کُردها در ترکیه تأثیر بگذارد، یا به این دلیل که ممکن بود آذری‌های ایران را که در برخی شهرها در کنار کُردها بخش قابل‌توجهی از جمعیت را تشکیل می‌دهند، در موقعیتی دشوارتر قرار دهد. همچنین روشن نیست که آمریکا تا چه اندازه ناچار بوده است ملاحظات مربوط به ترکیه، به‌عنوان متحد خود در ناتو، را در نظر بگیرد.

در جریان حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و پس از آن، پایگاه‌ها و مقرهای اصلی این احزاب هدف بمباران رژیم ایران قرار گرفتند.

در نشست MERI، هم بافل طالبانی، رهبر اتحادیه میهنی کردستان (PUK)، و هم نچیروان بارزانی، رئیس اقلیم کردستان عراق، به‌روشنی بر تمایل خود برای دستیابی به راه‌حلی میان احزاب کُرد و رژیم ایران تأکید کردند؛ راه‌حلی مشابه آنچه برای رسیدن به تفاهم میان احزاب کرد و حکومت‌های ترکیه و سوریه دنبال شده است.

برخی از احزاب سیاسی کُرد ایرانی نیز به چنین ابتکاری برای مذاکره با رژیم ایران علاقه نشان داده‌اند. گفته می‌شود که پیش‌تر دیدارهای اکتشافی، مقدماتی و رایزنی‌هایی میان نمایندگان رژیم و نمایندگان برخی احزاب سیاسی انجام شده است، اما این دیدارها به نتیجه‌ای مشخص و عملی منجر نشده‌اند.

شناخته شده است که برخی احزاب سیاسی در ایران، هرچند نه به‌صورت علنی، در دوران انقلاب ( ناگفتە نماند کە این احزاب خود را بخشی از انقلاب می دانستند تا اینکە خمینی آنها را از صحنە قدرت سیاسی خارج نمود) و پس از استقرار رژیم جمهوری اسلامی با نمایندگان رژیم در تهران دیدارهایی داشته‌اند.

احزابی که ادعا می‌کنند نماینده کُردها هستند و همچنین احزابی که خود را نماینده دیگر گروه‌های قومی/اتنیکی ایران می‌دانند، ممکن است – در رابطە با دین اسلام-  از نظر ایدئولوژیک با رژیم تهران به تفاهم برسند؛ به‌ویژه اگر امکان مشارکت در قدرت سیاسی را بر اساس اصول و برنامه‌های حزبی خود به دست آورند، حتی اگر این امر مستلزم تعدیل‌هایی در مواضع هر دو طرف، مخصوصا این احزاب، باشد.

همه این احزاب دارای پیشینه‌ای مسلمان هستند و توان و امکانات تشکیلاتی آنها از این نیرو اجتماعی دارای تعلق مذهبی تغذیە می کند. این احزاب و بدنەی اجتامعی آن در جریان انقلاب، شعارهایی علیه امپریالیسم آمریکا و غرب را با رژیم جمهوری اسلامی مشترکاً مطرح می‌کردند. مطالبات اصلی سیاسی آن‌ها لزوماً بر سکولاریسم و دموکراسی متمرکز نبودە و نیست، بلکه بیشتر بر دستیابی به قدرت سیاسی جمعی در قالب واحدهای ملی یا قومی/اتنیکی، برخورداری از اختیارات فدرال یا شکل‌های دیگری از خودگردانی سیاسی تأکید دارد.

ما، جامعه یارسان، باید درباره وضعیت خود با دقت بیندیشیم و آن را مورد بازنگری قرار دهیم. از منظر عمل‌گرایانه، ممکن است مشارکت ما در چنین فرایندی ( امر مذاکرە)  تصمیمی منطقی باشد؛ اما از نظر ارزش‌ها و جهان‌بینی، فاصله زیادی میان ما و رژیم جمهوری اسلامی وجود دارد. همچنین، تا اندازه‌ای، با این احزاب سیاسی و بدنه اجتماعی و هواداران آن‌ها نیز اختلاف دیدگاه در جهان بینی و مسائل هویتی و ارزشی داریم.

ما خواهان نظامی سیاسی و مدیریتی فراگیرتر هستیم که با سکولاریسم و در رادیکالترین شکل آن لائیسیتە، احترام به تنوع و به‌رسمیت‌شناختن تکثر در ایران و شهرهای آن همراه باشد. هیچ شهری در ایران را نمی‌توان یک واحد کاملاً یکدست قومی/اتنیکی و مذهبی دانست. شهرهای ایران از مجموعه‌ای متنوع از گروه‌های قومی/اتنیکی، زبان‌ها، فرهنگ‌ها و هویت‌ها تشکیل شده‌اند.

قدرت سیاسی نباید صرفاً بر اساس قومیت /اتنیسیتە تقسیم و توزیع شود. برعکس، همه ساکنان یک شهر باید بتوانند، فارغ از پیشینه قومی /اتنیکی خود، پارلمان محلی و حکومت محلی خویش را انتخاب کنند. تمام شهروندان باید بدون توجه به سایر وابستگی‌هایشان، از فرصت برابر برای دسترسی به قدرت سیاسی، تصدی مناصب، بهره‌مندی از امکانات و پذیرش مسئولیت‌ها و تعهدات برخوردار باشند.

نه نظام سیاسی کنونی جمهوری اسلامی و نه فدرالیسم مبتنی بر قومیت/اتنیسیە، هیچ‌یک نمی‌توانند جایگاه و موقعیت سیاسی و اجتماعی جامعه یارسان را به‌طور شایسته تأمین کنند.

جامعه یارسان – هرچند مرکز آن در کرماشان و مناطق غربی کشور است- در سراسر ایران پراکنده است. بنابراین، برای تضمین دسترسی واقعی به حق تعیین سرنوشت و مشارکت در اعمال قدرت سیاسی، لازم است قدرت در اختیار ساکنان شهرهایی باشد که ما – در کنار دیگران-  به آن‌ها تعلق داریم. این الگو نه‌تنها به سود جامعه یارسان است، بلکه منافع همه گروه‌هایی را نیز تأمین می‌کند که بخشی از تنوع فرهنگی و هویت‌های چندگانه در شهرها و دیگر مناطق کشور را تشکیل می‌دهند.

تجربه کردستان عراق نشان می‌دهد که واقعیت سیاسی ممکن است با شعارها تفاوت زیادی داشته باشد. جایگاه جامعه کاکایی و ایزدی در کردستان عراق به حاشیه رانده شده و مورد بی‌توجهی قرار گرفته است. این جوامع به‌عنوان هویت‌هایی مستقل از نظر اجتماعی، فرهنگی و تاریخی و به‌عنوان جوامعی برخوردار از هویت مستقل، به‌درستی به رسمیت شناخته نمی‌شوند؛ بلکه هویت آن‌ها اغلب از طریق وابستگی‌شان به یکی از احزاب سیاسی تعریف می‌شود.

جامعه یارسان باید خود را به‌عنوان یک واحد هویتی، تاریخی، اجتماعی و سیاسی مستقل به رسمیت بشناسد و در روایت‌های دیگران مستحیل نشود. در عین حال، از نظر سازمان‌دهی سیاسی و اداری، باید برای الگویی تلاش کنیم که در آن قدرت سیاسی در اختیار پارلمان‌ها و حکومت های محلی باشد و همه ساکنان یک شهر از حقوق و وظایف برابر برخوردار باشند.

امیر سلیمی

نروژ- اسلو

٢٩ اکتوبر ٢٠٢٦

محتوای مقاله صرفاً منعکس کننده دیدگاه های نویسندهاست و یارسانمدیا هیچ مسئولیتی در قبال آن ندارد.

بازدیدها: 391