ایران آیندە

یارسانمدیا
٣٠ اکتوبر ٢٠٢٦

مقالە « ایران آیندە »

نویسندە: فریدون کرمی

ایران، خانه مشترک مردمانی با زبان‌ها، فرهنگ‌ها، باورها، سنت‌ها، حافظه‌های تاریخی و شیوه‌های گوناگون زندگی است؛ مردمانی که با وجود همه تفاوت‌های خود، در پهنه‌ای مشترک زیسته‌اند و سرنوشت آنان در طول تاریخ به یکدیگر پیوند خورده است.

تجربه تاریخی ایران نشان داده است که وحدت یک کشور را نمی‌توان تنها با تمرکز قدرت در پایتخت، یکسان‌سازی جامعه یا برتری یک هویت بر هویت‌های دیگر حفظ کرد. همان‌گونه که تمرکز بیش از اندازه قدرت می‌تواند زمینه استبداد، تبعیض و دورشدن حکومت از مردم را فراهم آورد، سازمان‌دهی کشور بر مبنای مرزبندی‌های اتنیکی ، قومی، زبانی یا دینی نیز می‌تواند تفاوت‌های طبیعی جامعه را به مرزهای دائمی سیاسی تبدیل کرده و رقابت بر سر هویت را جایگزین شهروندی مشترک کند.

از این رو، ایران آینده باید راهی میان این دو خطر برگزیند:

نه تمرکزگرایی اقتدارگرا و نه تقسیم سیاسی جامعه بر اساس اتنیک ، قومیت و دین؛ بلکه وحدت ملی همراه با توزیع واقعی قدرت.

اصل بنیادین این نظام آن است که قدرت سیاسی تا حد امکان در نزدیک‌ترین سطح به شهروندان اعمال شود. کشور می‌تواند به استان‌ها ( ایالت ها ) ، مناطق یا واحدهای سرزمینی خودگردان تقسیم گردد که حدود آنها نه بر اساس تعلق اتنیکی ، قومی، دینی یا مذهبی، بلکه بر پایه معیارهای جغرافیایی، جمعیتی، اقتصادی، تاریخی، زیست‌محیطی و پیوندهای طبیعی میان شهرها و مناطق تعیین شود.

هر منطقه بخشی جدایی‌ناپذیر از ایران و در عین حال برخوردار از خودمدیریتی دموکراتیک و تضمین‌شده در قانون اساسی خواهد بود. مردم هر منطقه حق خواهند داشت نهادهای محلی خود را از طریق انتخابات آزاد تشکیل دهند، درباره امور محلی تصمیم بگیرند، بودجه و اولویت‌های توسعه خود را تعیین کنند و در چهارچوب قانون اساسی، مسئول اداره بخش مهمی از آموزش، فرهنگ، بهداشت، عمران، محیط زیست و مدیریت محلی باشند.

در چنین ساختاری، یک استان ( ایالت ) متعلق به فارس، کُرد، ترک، بلوچ، عرب، ترکمن، لر، گیلک، یارسان ، مازندرانی یا هیچ گروه خاص دیگری نیست؛ استان یا ایالت متعلق به تمامی شهروندانی است که در آن زندگی می‌کنند. هیچ اکثریتی حق ندارد هویت خود را بر دیگران تحمیل کند و هیچ اقلیتی نباید برای حفظ زبان، فرهنگ، باور یا شیوه زندگی خود محتاج اجازه اکثریت باشد.

تنوع اتنیکی ، فرهنگی ، دینی و زبانی ایران نه تهدیدی علیه وحدت کشور، بلکه بخشی از میراث مشترک آن است. قانون اساسی باید حق شهروندان برای حفظ، آموزش و گسترش زبان‌ها و فرهنگ‌های خود را تضمین کند و در همان حال، زمینه یک فضای عمومی و ارتباط ملی مشترک را برای همه ایرانیان فراهم سازد.

حکومت مرکزی نیز باید دارای وظایف روشن و محدود به حوزه‌های ملی باشد؛ از جمله دفاع از تمامیت سرزمینی، سیاست خارجی، پول و نظام مالی ملی، استانداردهای بنیادین حقوق شهروندی ( منشور حقوق بشر ملل متحد ) و دیگر اموری که ماهیت آنها نیازمند تصمیم‌گیری در سطح سراسر کشور است. هر صلاحیتی که قانون اساسی صراحتاً به حکومت مرکزی واگذار نکرده باشد، باید بر اساس اصل عدم تمرکز در مناسب‌ترین سطح منطقه‌ای یا محلی اعمال شود.

اما عدم تمرکز بدون مهار قدرت کافی نیست. هیچ رئیس کشور، نخست‌وزیر، دولت، پارلمان، ارتش، نهاد امنیتی و حتی اکثریت انتخاباتی نباید فراتر از « قانون » قرار گیرد. تفکیک قوا، استقلال دادگستری، انتخابات آزاد و دوره‌ای، آزادی رسانه و تشکل، شفافیت مالی، محدودیت دوره‌های قدرت و نظارت متقابل نهادها باید چنان در ساختار قانون اساسی تنیده شوند که بازسازی حکومت فردی و تمرکز دوباره قدرت دشوار گردد.

منابع طبیعی و ثروت کشور نیز نه ملک حکومت مرکزی و نه دارایی انحصاری منطقه‌ای است که در آن قرار گرفته‌اند، بلکه بخشی از ثروت عمومی کشور محسوب می‌شوند. نظامی شفاف باید سهم عادلانه‌ای برای منطقه تولیدکننده، اداره ملی و توسعه مناطق کمتر برخوردار تعیین کند تا جغرافیای تولد یک شهروند سرنوشت اقتصادی او را رقم نزند.

در نهایت، هدف این نظام ساختن ایرانی نیست که تفاوت‌ها را از میان ببرد؛ بلکه ساختن کشوری است که برای متحد ماندن، نیازی به یکسان بودن نداشته باشد.

ایرانی که در آن یک شهروند بتواند همزمان یارسان ، کُرد، فارس، ترک، بلوچ، عرب، ترکمن، لر یا دارای هر هویت فرهنگی و دینی دیگری باشد و در عین حال خود را بدون تناقض شهروند ایران بداند؛ زیرا ایران نه مالک هویت او، بلکه خانه مشترک اوست.

وحدت ایران باید حاصل رضایت و مشارکت آزاد شهروندان باشد، نه محصول تمرکز قدرت و اجبار.

خودگردانی یا خود مدیریتی باید وسیله نزدیک‌کردن قدرت به مردم باشد، نه مقدمه جدایی آنان.

و « قانون اساسی » باید نه برای اعتماد به حاکمان خوب، بلکه برای مهار حاکمان بد ! نوشته شود.

بر این بنیاد، ایران آینده می‌تواند کشوری واحد، دموکراتیک و غیرمتمرکز و سکولار باشد؛ کشوری که قدرت را میان نهادها و مناطق توزیع می‌کند، حقوق انسان را مقدم بر هویت‌های جمعی می‌شناسد، تنوع را پاس می‌دارد و در عین حال، سرزمین و سرنوشت مشترک همه شهروندان ایران را حفظ می‌کند.

ایران واحد، قدرت غیرمتمرکز، شهروندان برابر و آزادی برای همه.

٣٠ اکتبر ٢٠٢٦

محتوای مقاله صرفاً منعکس کننده دیدگاه های نویسندهاست و یارسانمدیا هیچ مسئولیتی در قبال آن ندارد.

بازدیدها: 402