انتگراسیون دموکراتیک؛ از اختلاف احزاب تا حق تصمیم‌گیری مردم

 

یارسانمدیا
١١ نوڤمبر ٢٠٢٦

نویسندە: کیانوش شمشیری

تأملی درباره جایگاه یارسان و دیگر جوامع در ایران آینده

بحث انتگراسیون دموکراتیک و اختلاف‌هایی که میان پژاک و برخی احزاب و فعالان کورد بر سر آن شکل گرفته، مرا به دنبال‌کردن دقیق‌تر این موضوع کشاند. مدافعان آن از زندگی مشترک با حفظ هویت و حقوق سیاسی سخن می‌گویند، درحالی‌که منتقدان نگران کنارگذاشتن مطالبات ملی و ادغام در دولت مرکزی‌اند. در بررسی این مواضع، تلاش کرده‌ام بفهمم این اختلاف برداشت از کجا می‌آید و هر طرف برای آینده چه پیشنهاد مشخصی دارد.

در جریان این بررسی، پرسش دیگری هم برایم پررنگ شد: اگر بستر دموکراتیکی که همه از آن سخن می‌گویند در ایران آینده فراهم شود، یارسان و دیگر جوامع چگونه در تعیین آینده خود سهم خواهند داشت؟ این پرسش از دل همین اختلاف بیرون می‌آید؛ چون بحث بر سر جایگاه سیاسی، حق تصمیم‌گیری و رابطه جامعه با قدرت است. می‌خواهم از این زاویه، هم پیشنهاد انتگراسیون و هم دیدگاه احزابی را که از فدرالیسم دفاع می‌کنند دنبال کنم.

پیشنهاد چیست و اختلاف بر سر چیست؟

از مطالعه نوشته‌ها و توضیحاتی که درباره انتگراسیون دموکراتیک ارائه شده، چنین می‌فهمم که قرار است جامعه با حفظ هویت و سازمان‌یابی مستقل خود، در چارچوب سیاسی مشترکی زندگی کند. دولت هم باید با تغییر قوانین و ساختارهای تبعیض‌آمیز، حقوق جمعی و امکان مشارکت و خودمدیریتی را به رسمیت بشناسد. در این برداشت، جامعه قرار نیست صرفاً خود را با دولت موجود سازگار کند؛ دولت نیز باید شرایط این زندگی مشترک را بپذیرد و برای آن تغییر کند.

اعتراض اصلی منتقدان، آن‌طور که من از نوشته‌ها و موضع‌گیری‌هایشان می‌فهمم، به سرنوشت مطالبات سیاسی کوردها برمی‌گردد. آنان می‌پرسند جایگاه سیاسی، حق تعیین سرنوشت و اختیار اداره سرزمین در این پیشنهاد چگونه تضمین خواهد شد. نگرانی‌شان این است که تأکید بر دموکراسی و آزادی‌های اجتماعی و فرهنگی، جای این مطالبات را بگیرد، بی‌آنکه ساختار روشنی برای تقسیم قدرت به وجود آید. مدافعان در پاسخ می‌گویند انتگراسیون، تغییر همین رابطه قدرت را دنبال می‌کند و به معنای پذیرش نظم موجود نیست.

به نظرم، این اختلاف زمانی روشن‌تر خواهد شد که توضیح طرف‌ها را درباره تقسیم قدرت کنار هم بگذاریم. مدافعان انتگراسیون دموکراتیک باید نشان دهند تغییر رابطه دولت و جامعه چگونه به اختیار و حقوق تضمین‌شده خواهد رسید. احزابی هم که از فدرالیسم دفاع می‌کنند، باید توضیح دهند قدرت در واحد فدرال موردنظرشان چگونه میان مردم و جوامع گوناگون تقسیم خواهد شد. همان‌طور که نمی‌توان از واژه انتگراسیون، تسلیم را نتیجه گرفت، از عنوان فدرالیسم هم نمی‌توان مطمئن شد که تمرکز قدرت در درون مناطق تکرار نخواهد شد. پرسش من از طرف‌های این بحث این است که در ساختار پیشنهادی‌شان، مردم در تعیین آینده و اداره زندگی خود چه نقشی خواهند داشت.

من این بحث را چگونه می‌فهمم؟

سال‌هاست با آثار و اندیشه‌های عبدالله اوجالان آشنا هستم و او را یکی از متفکران و صاحب‌نظران بزرگ معاصر در حوزه سیاست و جامعه می‌دانم. از آنجا که دفاعیات او، «نقشه راه»، «کنفدرالیسم دموکراتیک» و بحث «ملت دموکراتیک» را مطالعه و دنبال کرده‌ام، انتگراسیون دموکراتیک را در امتداد توجه او به سازمان‌یابی جامعه، دموکراسی محلی و یافتن راهی برای زندگی مشترک درون مرزهای موجود می‌بینم. تأثیر این آثار بر شکل‌گیری اندیشه دموکراتیک خود را پنهان نمی‌کنم و از سهمی که این آشنایی در گسترش شناخت من از جامعه و سیاست داشته، خوشحالم. با همین شناخت، این بحث را اندیشه‌ای نمی‌دانم که یک‌شبه پدید آمده باشد؛ هرچند پیشینه آن، ما را از پرسش درباره پیشنهادهای امروز و تفاوتشان با گذشته بی‌نیاز نمی‌کند.

به باور من، برای فهم تأکید امروز اوجالان بر این مسیر، باید تجربه‌های منطقه را هم دید. روژاوا بیش از یک دهه تجربه خودگردانی و همکاری با ائتلاف بین‌المللی علیه داعش را پشت سر گذاشت، اما این همکاری به معنای تعهد قدرت‌های خارجی به تثبیت جایگاه سیاسی خودگردانی نبود. آمریکا و کشورهای اروپایی، در کنار همکاری با نیروهای کورد، حفظ یکپارچگی سوریه را نیز دنبال کردند. از نگاه من، این تجربه نشان می‌دهد که نمی‌توان اهمیت یک نیرو در میدان جنگ را پشتوانه قطعی خواسته‌های سیاسی آن دانست یا بر آمادگی متحدان خارجی برای پذیرفتن هزینه تغییر مرزها و تشکیل دولتی تازه حساب کرد.

مصالحه با دولت مرکزی سوریه و پذیرش ادغام ساختارهای نظامی و مدنی را هم باید با توجه به همین وضعیت سنجید. برخی این تصمیم را شکست سیاسی می‌دانند، اما من پیش از رسیدن به چنین نتیجه‌ای، می‌خواهم بدانم چه گزینه‌های عملی دیگری وجود داشت. آیا ادامه خودگردانی به شکل پیشین، بدون پشتیبانی کافی و در برابر فشارهای موجود، ممکن بود؟ استقبال آمریکا از توافق ادغام و تأکید اتحادیه اروپا بر یکپارچگی سوریه، همراه با حفظ حقوق کوردها، حدود انتظار از این حمایت‌ها را روشن‌تر می‌کند.

برداشت من این است که دامنه انتخاب رهبران کورد در آن شرایط بسیار تنگ شده بود و نپذیرفتن توافق می‌توانست خطر ادامه جنگ، آوارگی و کشتار غیرنظامیان را بیشتر کند. این برداشت، توافق را از نقد معاف نمی‌کند. باید درباره امتیازهای واگذارشده، دستاوردهای حفظ‌شده و تضمین‌های به‌دست‌آمده پرسید؛ اما هزینه و امکان گزینه‌های دیگر را هم در نظر گرفت. من دستاوردهای تجربه روژاوا را ناچیز نمی‌دانم و فکر نمی‌کنم بتوان تمام آن تجربه را تنها بر اساس فاصله‌اش از نتیجه مطلوب سنجید.

وقتی این تجربه را کنار شرایط ترکیه می‌گذارم، تأکید بر راه‌حل درون مرزهای موجود برایم قابل‌فهم‌تر می‌شود. اگر در سوریه‌ای جنگ‌زده و متزلزل، پس از سال‌ها خودگردانی و همکاری با قدرت‌های بزرگ، تثبیت جایگاه سیاسی با چنین محدودیت‌هایی روبه‌رو باشد، انتظار حمایت خارجی از تشکیل دولت مستقل کوردی در ترکیه دشوارتر خواهد بود؛ کشوری عضو ناتو که برای غرب اهمیت امنیتی و ژئوپولیتیک دارد. به باور من، این واقعیت‌ها در محاسبات اوجالان و تأکید او بر مذاکره، مبارزه سیاسی و تغییر رابطه جامعه و دولت تأثیر گذاشته‌اند. این مسیر پیشینه فکری دارد، اما تجربه‌های سیاسی هم می‌توانند در بازنگری روش‌ها و اولویت‌های آن نقش داشته باشند.

در این بخش، برای دورنشدن از موضوع اصلی، تنها به بخشی از این تجربه‌ها و تحولات پرداخته‌ام؛ موضوعاتی که درباره هرکدام می‌توان کتاب‌ها نوشت. با بیان این برداشت‌ها نمی‌خواهم از سیاست اوجالان یا موضع یکی از طرف‌های این مناقشه حمایت کنم. تلاش من این است که در کنار خواسته‌ها و دیدگاه‌ها، شرایط و محدودیت‌های پیش رو را هم ببینم و با درنظرگرفتن جنبه‌های مختلف، تصویر روشن‌تری از این بحث به دست دهم.

اما بحث وقتی به ایران می‌رسد، به توضیح بیشتری نیاز دارد. پیشینه اندیشه اوجالان و تجربه‌های منطقه می‌توانند به فهم این پیشنهاد کمک کنند، ولی هنوز باید دید در شرایط ایران چگونه مطرح می‌شود و چه جایگاه سیاسی و اختیاراتی برای مردم در نظر می‌گیرد. با همین پرسش، به سخنان امیر کریمی، رئیس مشترک حزب حیات آزاد کوردستان (پژاک)، در مصاحبه با زاگروس۲۴ در تاریخ ۱ نوامبر ۲۰۲۶ می‌پردازم.

پاسخ کریمی و پرسش‌هایی که پیش می‌آیند

کریمی در این مصاحبه، دفاع از انتگراسیون دموکراتیک را با مطالبه جایگاه سیاسی مشخص برای کوردها همراه می‌کند. او از ایرانی دموکراتیک و فدرال سخن می‌گوید که کوردها در آن واحد فدرال خود را خواهند داشت. در ادامه تأکید می‌کند که پژاک هویت ملی ایرانی‌ای را که هویت کوردی در آن به رسمیت شناخته نشود یا جایگاهش نامشخص بماند، نخواهد پذیرفت. بنابراین، نمی‌توان اختلاف را به تقابل ساده میان طرفداران انتگراسیون و مدافعان فدرالیسم خلاصه کرد؛ باید روشن شود هر طرف از این مفاهیم چه برداشتی دارد و چه ساختاری پیشنهاد می‌کند.

کریمی برای توضیح موضع خود، به سیاست قدرت‌های خارجی نیز می‌پردازد. به ارزیابی او، اظهارات حمایتی درباره کوردها را نباید با وجود برنامه‌ای عملی برای حمایت از دولت مستقل کوردی یکسان گرفت. او معتقد است اسرائیل، ایرانی یکپارچه با حکومتی همسو با سیاست‌های خود را ترجیح می‌دهد و حل مسئله کورد در اولویت آن قرار ندارد. این ارزیابی، زمینه سخنان بعدی او را روشن‌تر می‌کند: خواسته‌های سیاسی باید با توجه به امکانات و پشتوانه واقعی تحقق آن‌ها سنجیده شوند.

او سپس تأکید می‌کند که آینده ایران می‌تواند با حضور یا بدون حضور کوردها شکل بگیرد و آنان باید درباره مشارکت در ساختن آن تصمیم بگیرند. در ادامه، مدافعان دولت مستقل را به چالش می‌کشد: اگر توان سیاسی و سازمانی، پشتوانه داخلی و خارجی و زمینه دیپلماتیک لازم را فراهم کرده‌اید و تشکیل چنین دولتی را ممکن می‌دانید، چه کسی مانع شما شده است؟ از دید من، او با لحنی طعنه‌آمیز فاصله میان اعلام هدف استقلال و فراهم‌کردن شرایط تحقق آن را به پرسش می‌کشد.

کریمی همچنین می‌گوید آنچه امروز با عنوان انتگراسیون دموکراتیک توضیح می‌دهند، پیش‌تر با همین جزئیات در قالب کنفدرالیسم مطرح کرده بودند. در همین مصاحبه، از ایران فدرال و برخورداری کوردها از یک واحد فدرال نیز سخن می‌گوید. اینجا برای من پرسشی پیش می‌آید: این مفاهیم در پیشنهاد او چگونه به هم پیوند می‌خورند؟ آیا فدرالیسم چارچوب تقسیم قدرت در ایران خواهد بود و کنفدرالیسم شیوه سازمان‌یابی و خودمدیریتی جامعه؟ انتگراسیون دموکراتیک در این میان چه رابطه‌ای میان جامعه و دولت برقرار خواهد کرد؟ برای فهم این پیشنهاد، باید روشن شود هرکدام چه جایگاهی دارند، اختیار هر سطح چیست و در صورت اختلاف، چه نهادی تصمیم می‌گیرد. اشاره به پیشینه مشترک این مفاهیم، به‌تنهایی پاسخ این پرسش‌ها نیست.

او در همین مصاحبه به جایگاه یارسانیان، هورامی‌ها و دیگر جوامع نیز اشاره می‌کند و انتگراسیون دموکراتیک را راهی برای رعایت حقوق آنان می‌داند. از همین زاویه، از طرفداران فدرالیسم می‌پرسد که این جوامع در ساختار پیشنهادی‌شان چه جایگاهی خواهند داشت. تحقق پیشنهاد خود را نیز به فراهم‌شدن بستر دموکراتیک در ایران آینده وابسته می‌داند.

این بخش از سخنانش برای من اهمیت ویژه‌ای دارد؛ چون پرسش درباره تنوع جوامع ساکن در قلمرویی را پیش می‌کشد که هم کریمی و هم احزاب منتقد، آن را کوردستان می‌نامند. خودِ تعریف این قلمرو و نقش مردم ساکن آن در پذیرش یا تغییر این تعریف نیز جای بحث دارد.

کریمی در سخنانش از یارسان به‌عنوان آیین نام می‌برد. بدون آنکه این تعبیر را به معنای نادیده‌گرفتن دیگر ابعاد یارسان از سوی او بدانم، لازم می‌دانم تأکید کنم که یارسان تنها یک آیین نیست؛ جامعه‌ای با هویت اجتماعی و فرهنگی، تجربه تاریخی و مطالبات سیاسی است. شکل‌گیری حرکت‌ها و جریان‌های اجتماعی و سیاسی در این جامعه نیز ضرورت توجه به این ابعاد را روشن‌تر می‌کند.

با فرض فراهم‌شدن بستر دموکراتیک، پرسش درباره جایگاه این جوامع همچنان باقی خواهد ماند؛ هم در واحد فدرالی که کریمی از آن سخن می‌گوید و هم در پیشنهادهای دیگر احزاب. برای دنبال‌کردن این پرسش، ابتدا باید به خودِ قلمرو و نقش مردم در تعریف آن پرداخت.

قلمرو و قدرت؛ چه کسی برای مردم تصمیم می‌گیرد؟

پرسشی که کریمی درباره جایگاه یارسان و دیگر جوامع مطرح می‌کند، پیش از هر چیز متوجه خودِ قلمرو است: محدوده‌ای که احزاب برای خودگردانی یا تشکیل یک واحد فدرال در نظر می‌گیرند، با انتخاب چه کسانی تعریف خواهد شد؟ هم کریمی و هم احزاب منتقد از کوردستان سخن می‌گویند، اما نام‌گذاری یک قلمرو از سوی احزاب، به آنان اختیار تعیین آینده ساکنانش را نمی‌دهد. تصور اینکه بتوان از بیرون برای این مناطق قلمرو تعیین کرد و سپس مردم را در برابر ساختاری ازپیش‌تعیین‌شده قرار داد، با واقعیت جامعه امروز فاصله دارد. با شناختی که از مردم این مناطق، سطح آگاهی و کنش‌های سیاسی و اجتماعی آنان دارم، اطمینان دارم که چنین تصمیمی بدون پذیرش خود آنان به نتیجه نخواهد رسید.

احزاب نباید فراموش کنند که با جامعه چند دهه پیش روبه‌رو نیستند. مردم به منابع و روایت‌های گوناگون دسترسی دارند، درباره تاریخ و هویت خود مطالعه و گفت‌وگو می‌کنند و مطالباتشان را در حرکت‌های اجتماعی و سیاسی بیان می‌کنند. در داخل ایران، حرکت‌هایی شکل گرفته‌اند که استقلال و ابتکار خود را دارند و منتظر نیستند برنامه‌شان را از احزاب خارج از کشور بگیرند. این واقعیت را نمی‌توان از محاسبات سیاسی کنار گذاشت. اگر حزبی همچنان جامعه را منتظر تصمیم و رهبری خود می‌بیند، باید پیش از ترسیم آینده، در شناختش از مردم تجدیدنظر کند.

ایلام، لرستان، کرمانشاه و همدان، جغرافیایی خالی و بی‌صاحب نیستند که حدود سیاسی‌شان در توافق میان چند جریان تعیین شود. این مناطق محل زندگی جوامعی با پیشینه‌های فرهنگی، زبانی و ایلی ریشه‌دارند؛ از کلهر، گوران، سنجابی و زنگنه تا ملکشاهی، خزل، بیرانوند، بهاروند و ترکاشوند. این نام‌ها تنها نمونه‌هایی از تنوع منطقه‌اند؛ در درون هرکدام نیز دیدگاه‌ها و خواسته‌های سیاسی متفاوتی وجود دارد. پیوند تاریخی و فرهنگی را نمی‌توان رضایت به برنامه یک حزب دانست. مردم خود درباره این پیوندها و معنای سیاسی آن‌ها سخن دارند و هیچ حزبی نمی‌تواند پاسخ آنان را از پیش تعیین کند.

از همین رو، تشکیل یک قلمرو سیاسی مطابق نقشه احزاب را نمی‌توان نتیجه‌ای ازپیش‌معلوم دانست. برای ادامه این بحث، صرفاً فرض می‌کنیم که ساکنان، در فضایی آزاد و دموکراتیک، بر سر چنین قلمرویی توافق کرده‌اند. پرسش بعدی این است: قدرت در درون آن چگونه تقسیم خواهد شد؟ حتی چنین توافقی نیز مجوز حکومت یک حزب بر مردم یا تحمیل برنامه آن نخواهد بود. مردم حق دارند ساختار پیشنهادی را بپذیرند، تغییر دهند یا رد کنند. مرزهای اداری کنونی هم از این قاعده مستثنا نیستند و امکان بررسی و تغییر آن‌ها با مشارکت و انتخاب مردم باید وجود داشته باشد.

اگر بخشی از اختیارات تهران به مرکز یک منطقه منتقل شود، اما شهرها و جوامع ساکن آن برای تصمیم‌های مربوط به زندگی خود همچنان منتظر موافقت مرکزی دیگر بمانند، تمرکز قدرت در مقیاسی کوچک‌تر تکرار خواهد شد. هیچ جریانی نمی‌تواند به نام مقابله با سلطه مرکز، برای خود حق تحمیل سیاست بر دیگران قائل شود. پرسشی که کریمی درباره جایگاه این جوامع در فدرالیسم دیگر احزاب مطرح می‌کند، در برابر انتگراسیون دموکراتیک نیز قرار دارد: مردم و جوامع ساکن مناطق مختلف، در این پیشنهاد چه اختیاری در اداره زندگی خود خواهند داشت؟

جامعه یارسان قطعاً در چنین آینده‌ای صرفاً مخاطب تصمیم‌های دیگران نخواهد بود. این جامعه در کنار جوامع همجوار خود، با صدای مستقل و خواسته‌های خود حضور خواهد داشت و در تعیین حقوق، اختیارات و جایگاه سیاسی‌اش نقش مؤثر خواهد داشت. اختیار در تصمیم‌گیری درباره آموزش، فرهنگ، خدمات عمومی، توسعه و اداره محل زندگی، از حقوقی است که باید به رسمیت شناخته و تضمین شود. انتخاب آزاد نهادهای محلی و مشارکت مؤثر در تصمیم‌های منطقه‌ای و سراسری، حق مردم است و هیچ حزب یا نیروی حاکمی اختیار سلب این حق را ندارد. حدود اختیارات، منابع مالی و مسئولیت نهادها باید در قانون مشخص باشد. در صورت نقض حقوق مردم نیز باید مرجعی مستقل برای رسیدگی وجود داشته باشد که بتواند نهادهای مسئول را به پاسخ‌گویی و رعایت این حقوق ملزم کند.

لازم به ذکر است که ما در این بحث فقط به غرب ایران پرداخته‌ایم؛ در سراسر ایران، تنوع جوامع و مطالبات آنان ابعاد گسترده‌تری دارد. توافق میان احزاب، هر اندازه هم گسترده باشد، به آنان اختیار تعیین قلمرو سیاسی و شیوه اداره زندگی مردم را نمی‌دهد؛ این اختیار از آنِ خود مردم است. هر طرحی، با نام فدرالیسم یا انتگراسیون دموکراتیک، با مردمی روبه‌رو خواهد شد که در داخل ایران، با کنش‌ها و مبارزات اجتماعی و سیاسی خود، از هم‌اکنون در شکل‌دادن به آینده‌شان نقش دارند و خواسته‌ها و برنامه‌های خود را دنبال می‌کنند. این مردم منتظر تصمیم احزاب دیگر نمانده‌اند و بدون شک، برنامه‌ای که بدون مشارکت و انتخاب خودشان برایشان تعیین شده باشد را نخواهند پذیرفت.

احزاب و آینده‌ای که متعلق به مردم است

بحث درباره اختیار مردم، به ساختار حکومت آینده محدود نمی‌شود؛ به رابطه امروز احزاب و جنبش‌های سیاسی ایران با جامعه هم برمی‌گردد. هر جریانی که می‌خواهد در شکل‌دادن به آینده نقش داشته باشد، باید روشن کند این نقش بر چه پشتوانه‌ای استوار خواهد بود و چه جایگاهی برای انتخاب مردم و دیدگاه‌های دیگر قائل است. سابقه مبارزه و فداکاری این جریان‌ها، بخشی از تاریخ سیاسی جامعه است. اما این سابقه برای هیچ‌کدام حق دائمی تصمیم‌گیری به جای مردم ایجاد نمی‌کند. کسانی که در صفوف آنان جان باختند، فرزندان همین مردم و همین سرزمین بودند. جان آنان در مالکیت هیچ حزب و جنبشی نبوده و نیست. احترام به فداکاری‌شان نباید به توجیهی برای انحصارطلبی تبدیل شود، بلکه باید جریان‌های سیاسی را در برابر جامعه مسئول‌تر و پاسخ‌گوتر کند.

برای من، مسئله از جایی آغاز می‌شود که اعتبار تاریخی یک حزب یا جنبش، پشتوانه این انتظار قرار بگیرد که دیگران تعریف آن از جامعه، قلمرو و آینده را بپذیرند. مردم ممکن است برای مبارزات یک جریان احترام قائل باشند، اما برنامه امروز آن را نپذیرند یا بخواهند از راه دیگری خواسته‌هایشان را دنبال کنند. چنین انتخابی، بخشی از آزادی سیاسی است و باید برای همه محفوظ بماند. توافق میان احزاب می‌تواند راه همکاری را باز کند، اما جای مشارکت مردم و انتخاب آزادانه آنان را نخواهد گرفت.

از همین زاویه، شکل‌گیری حرکت‌ها، تشکل‌ها و جریان‌های سیاسی و اجتماعی در جوامع مختلف را باید جدی گرفت. این حضور می‌تواند بیانگر تجربه تبعیض، نارضایتی از تحریف هویت و خواست داشتن صدایی مستقل باشد. پذیرفتن آن، یعنی این جریان‌ها بتوانند درباره جایگاه و خواسته‌های خود سخن بگویند و در تصمیم‌گیری‌ها اثرگذار باشند؛ بدون آنکه دیگران از پیش برایشان تصمیم گرفته باشند یا حضورشان را به پذیرفتن روایت خود مشروط کنند.

به اعتقاد من، جریان‌های سیاسی با هر تعلق ملی، زبانی یا اجتماعی، درباره آینده مردمی سخن می‌گویند که در جغرافیای امروز ایران زندگی می‌کنند؛ هرچند درباره تاریخ، هویت و ساختار سیاسی مطلوب آن اختلاف داشته باشند. احزاب و حرکت‌های برخاسته از تمامی جوامع باید بتوانند با نام و دیدگاه مستقل خود در این گفت‌وگو حضور داشته باشند. اشاره کریمی به واژه «ایران» در نام برخی احزاب و نبود آن در نام پژاک، برای من یادآور ضرورت یک معیار یکسان است: وجود یا نبود یک واژه در نام، تعهد هیچ جریانی به حقوق مردم را ثابت نمی‌کند. حتی تأکید بر ایرانی آزاد، سکولار و دموکراتیک نیز باید در برنامه، عملکرد و پذیرش حقوق دیگران معنا پیدا کند.

از دل این بحث، به اینجا می‌رسم که بخشی از اعتبار وعده‌های دموکراتیک احزاب و جنبش‌های سیاسی را باید در مناسبات امروز آنان سنجید. آیا جریان‌های دیگر را با نام، روایت و دیدگاه خودشان طرف گفت‌وگو می‌پذیرند؟ آیا برای آنان امکان مخالفت و پیشنهاد مستقل قائل‌اند؟ وقتی درباره آینده مشترک توافق می‌کنند، چه صداهایی در گفت‌وگو حضور دارند و چه صداهایی بیرون مانده‌اند؟ پاسخ به این پرسش‌ها نشان خواهد داد که پذیرش تنوع تا چه اندازه در رفتار سیاسی آنان جای گرفته است. هر پیشنهادی برای آینده، از جمله انتگراسیون دموکراتیک و فدرالیسم، باید جای انتخاب خود مردم را روشن کند؛ از پذیرفتن قلمرو سیاسی تا اداره محل زندگی‌شان. بسیاری از جریان‌های سیاسی در عمل این اصل را نادیده می‌گیرند؛ رسیدن به قدرت و تثبیت جایگاه خود را در اولویت قرار می‌دهند و انتظار دارند مردم با ایدئولوژی و برنامه آنان همراه شوند. درحالی‌که این جریان‌ها هستند که باید به خواسته‌ها و انتخاب مردم و جوامع پاسخ دهند.

به‌عنوان کلام آخر، وقتی همه این مناقشات و مباحث با پیش‌فرض استقرار نظامی دموکراتیک در ایران آینده مطرح می‌شوند، باید پذیرفت که این آینده به همه مردم تعلق دارد و باید با انتخاب آزادانه و مشارکت خود آنان شکل بگیرد.

 

محتوای مقاله صرفاً منعکس کننده دیدگاه های نویسندهاست و یارسانمدیا هیچ مسئولیتی در قبال آن ندارد.

 

بازدیدها: 10