جمهوری کوردستان و چند حرفی

یارسان میدیا

27.01.2019
امیر سلیمی:

پس از ٢٠ شهریور و اشغال ایران توسط قدرتهای بزرگ، بنیان و ساختار اداری و نظامی حکومت پهلوی بدلایل ضعفهای زیر ساختی قدرت، اعمال سیاست و داشتن حضور سیاسی و نظامی در سراسر ایران را از دست داد. استان آذربایجان غربی تبدیل بە بستر تحولات سیاسی و اجتماعی عمیقی شد و زمینەهای حضور و اعلام موجودیت دو جمهوری آذربایجان و کوردستان را فراهم کرد.

بعد از شهریور ٢٠ فضای سیاسی ایران تا اندازەی دمکراتیک بود و نیروهای سیاسی و اجتماعی زیادی با پلاتفورمها و طرحهای خود نگاە و نظرهای برای توسعە و گسترش گفتمان دمکراسی، عدالت اجتماعی، قانون مداری با رجوع بە اصول قانون اساسی ١٩٠٦ ارائە و اعلام کردند.

بدبنال تحولات فوق نیروها و اقشار مذهبی، زمینداران بزرگ، رٶسای عشایر و جامعە فرهنگی آن زمان “جمعیت تجدید حیات کورد” تشکیل و تأسیس نمودند. در بند نخست مرامنانە “جمعیت تجدی حیات کورد” آمدە است کە:
“جمعیت ژ- ک بر بنیان ” اسلامیت، کورد بودن، مدنیت و صلح و آشتی” بنیاد گذاردە شدە است و کلیە قوانین آن با شرع مقدس اسلام مطابقت دادە می شود.”

در بند دیگری از مرامنامە آمدە است کە:
” از آنجا کە اکثریت قریب بە اتفاق ملت کورد متدین بە آیین مقدس اسلام هستند، “کومەلەی ژیانەوەی کورد- جمعیت تجدید حیات کورد” تنها دین مقدس اسلام را بە رسمیت شناختە برای ترویج شریعت پاک اسلام و استقرار نظام مبتنی بر ارزشهای اسلامی تلاش و با منافقان بشدت برخورد می نماید”.

“کومەلەی ژیانەوەی کورد- جمعیت تجدید حیات کورد” بە پیشنهاد باقرف و بعد از سفر دوم نمایندگان کورد بە باکو، بە “حزب دموکرات کردستان” تغییر نام داد، و بنظر ‌قاضی محمد این تغییر پیوند فی مابین فرقە دمکرات تبریز و کوردها را مستحکم و مانع جلوگیری انتقاد روسیە از آنها خواهد شد.

حزب دمکرات کردستان در اعلامیە تأسیس خود با انتشار بیانیەی کە با “بسم اللە الرحمن و الرحیم” شروع می شود، اعلام کرد کە ملت کورد در چهارچوب مرزهای ایران، حق خودمختاری، خواندن بە زبان مادری، داشتن مقامات دولتی از اهالی بومی، داشتن انجمن ولایتی کردستان دارد و بر اساس اتحاد و برادری، بە حقوق کلیە اقلیتهای ملی ایران احترام می گذارد و خواهان حق آزادی انتخاب برای مردم ایران است. قاضی محمد و همفکرانش بیشتر در تلاش برای خودمختاری مهاباد، کە بخشی از استان سوم بود، میکردند. در سال ١٣٢٥ بدنبال تغییرات در تقسیمات کشوری استانهای سوم و چهار تبدیل بە استان آذربایچان گردید.

روز ٢٢ ژانویە سال ١٩٤٦ قاضی محمد با یاد کردن سوگند بە قران کریم، بە سرزمین شرافتمند ملت کورد و بە پرچم کردستان در میدان “چوار چرا” مهاباد تأسیس جمهوری کوردستان را اعلام کرد، و بە نوشتە روزنامە کوردستان چاپ نخست در ٢٠ دیماە ١٣٢٤ دیگر عشایر “منگور”،مامش، “زرزا”،”دیبوکری” و “گورگ” با اشارە دشمنان بە جان یکدیگر نمی افتند، بلکە بە خود آگاهی رسیدەاند و برای تعالی و پیشرفت جامعە خود در کنار هم خواهند کوشید.

طبق گزارش فرماندە ژاندارمری کرمانشاهان بە استانداری در تاریخ ٢٨ اسفند ١٣٢٤ عشایر کوردستان توماری برای عشایر کرمانشاهان فرستادەاند و اعلام کردەاند حسب الامر ” قاضی محمد”، “کومەلە” را بە رسمیت شناختە و از عشایر منطقە خواستەاند بە “کومەلە” بپیوندند. بموجب اخبار دریافتی، “هورامی”، “جوانرویی”، “ولدبیگی”، “باوەجانی” و “قبادی” بە “کومەلە” پیوستەاند و عشایر “قلخانی” و “گوران” نیز برای پیوستن بە “کومەلە” در حال گفتگو با ” سید شمس الدین” رهبر مذهبی خود هستند.

دلایل نپیوستن گوران و قلخانی میتواند دینی و همزمان سیاسی باشد. مرامنامە ژ-ک بشدت بر موازین شریعت اسلامی تأکید میکرد. مردم گوران و قلخانی خود را بخشی از متن و صفحەی سیاسی کرمانشاە می دانستند و در شکل گیری و تکوین ساختار سیاسی منطقە و تصمیمگیریهای آن نقش جدی و مهم داشتند. آنها حزب دمکرات کوردستان و جمهوری تازە تأسیس را نیز در قلمرو مسلک اسلامی و دین (مذهب سنی) باوری سیاسی کومەلە تعریف می کردند. با وجود آنکە در هیچگونە از اسناد این دوران نام این جمهوری “جمهوری مهاباد” نیامدە است، اما بدلیل خاستگاە اجتماعی، جغرافیای و فرهنگی آن در خاطرە جمعی مردم ایلام و کرماشان و حتی کوردستان(سنندج) تحت نام “جمهوری مهاباد” از آن یاد می شود. با وجود آنکە افرادی نظیر میرزا عبداللە مدبر (آغە گورە)، میرزا ابراهیم خان نادری ،سید محمد طاهر هاشمی و رشید باجلان در راە اندازی و سازماندهی تشکیلات جمعیت ژ- ک در ایلام و کرماشان نقش مهمی ایفاء کردند و چندی از آنان نیز وارد دستگاها و نهادهای اداری جمهوری کوردستان شدند، اما جمعیت ژ- ک، حزب دمکرات کوردستان و جمهوری نوپا کوردستان نتوانستند بە پایگاە اجتماعی قابل اتکاء دست یابند و نفوذ سیاسی آنها دراین مناطق در مقایسە با دیگر احزاب و سازمانهای سیاسی خیلی کم بود.

قاضی محمد در ملاقاتها و گفتگوهای خود با شاە و قوام السلطنە بر حل مشکلە کوردستان (مهاباد) در چهارچوب ایران تأکید می کند، و وفاداری خودرا بە قانون اساسی و شاە اعلام می نماید.

جمهوری کوردستان نقطە عطفی در تاریخ سیاسی و اجتماعی ایران و مخصوصا منطقە موکریان آن است. جمهوری کوردستان حرکت و ابتکار عملی سیاسی برای نهادینە کردن گفتمان و ارزشهای عدم تمرکز در ایران بود. با “پیشوای” قاضی محمد جمهوری کوردستان توانست اصول قانون اساسی را، کە از طرف رضاخان تعطیل شدە بود، دوبارە احیاء کند و اصول قانون انجمن های ایالتی و ولایتی را اجراء کند.

امیر سلیمی

اسلو

٢٧ ژانویە ٢٠١٩

[wpforms id=”4110″]

 

 

 

 

 

بازدیدها: 261