Home / پستهای تازە / پەیام سازمان دموکراتیک یارسان ئەڕا کونفرانس “ناوەندی نەتەوەیی ڕوژهەڵاتی کوردستان”

پەیام سازمان دموکراتیک یارسان ئەڕا کونفرانس “ناوەندی نەتەوەیی ڕوژهەڵاتی کوردستان”

یارسان مدیا
01.02.2021

نەتەوەی کورد یەکیک لە گەورەترین نەتەوەکان خاورمەیانەس و توانیم لە کنار مسر، یونان، ژاپن و چین وەک نەتەوەیک هەزارەیی ناو لە لی بوەیمن. نەتەوەی کورد لە سەر بناخەی ئامارە ‌قەیر ڕەسمیەکان تەقریبەن ٤٠ ملیون نەفرە کە لە دویای دەوران حکومەت ماد تا ئیسە بدون دەوڵەت مەنێە.
لە دەوران هەخامەنشیەل تا ئیسە قەیام وە ڕاپەڕین ئەڕا دوارە وە دەسهاوردن قودرەت سیاسی لە سەرزمین و ئاو خاک ماد قدیم (زاگورس) وە کوردسان تازە ئەدامە دیریت. کورد با وجود ئەوە کە دی نەتوانست دەوڵەت گەورە وە موقتەدری وەک دەروان حکومەت دیاکو وە هوخشترە داشتویت، ئەما وە خاتر تأثیرات ١٥٠ ساڵەی حاکمیەتیان، هەخامەنشیەکان پارس مەجبور بین لە قودرەت سەراسەری شەریکیان بکەن وە لەخودموختاری (نزام ساتراپی) بیشتریک بەرخوردار بن. کوردسان وەک خاک، نەتەوە، فەرهەنگ وە قودرەت سیاسی تا زەمان دابەشکردنێ لە دویای شەڕ چاڵدڕان چوراچو مەوجودیەت خوی پارێزاوی. ئیمە توانیم بویشیمن کە خاک کوردسان یا ماد قەدیم لە تەرف پارسەکان داگیر کریا وە لە جەنگ چاڵدڕان بەشەکانتر خاک و نەتەوەی کورد کە لە ئەشقاڵ پارسەکان بی لە دایک خوی دابڕیا وە ئییە زەمینەی سەرکوت کردن جونبش کوردەکان لە تەمام بەشەکان کوردسان ئاسان کرد. تا ئیمڕوژ عەقل سیاسی وە ئستراتژی نەتەوەی کورد لە بار فەلسەفی وە نەزەری نەتوانستێە خوی تاریف بکەیت، بەڵکو کار سیاسی وە نەتەوەیی لە سەر بناخەی مەنافە و مەسڵەحەت حزبی و ئیدولوژیکی داڕشیایە.

هەر ئەجورە ئاگادارین، وە سەر هات ئیزەدیەکان زەنگ خەتەر و هوشیاری ئەڕا جامەی یارسانە. دیارە جامەی یارسان ئەولین بەرخورد تاریخی خوی وە گەرد ئسلام سیاسی لە “مەڕ نو” تەجروبە کرد وە حزور و موجودیەت خوی لە تێوڵ تاریخ دا لە مەحەک، کە ئیمروژیش توانیت وە پشتیوانی سەرماێە فکری و فەلسەفی “یاری” هەویەت ئەرزشی “امت” لە وەر کورد “امتی” داکەنێ وە هەویەت راستەقێنەێ کوردی بەکەیتە وەرێ و سەر و سامان بێێتە شناسە و ناسنامەێ “نەتەوەیێ ” تاک کورد”.

ئەمیر تەیمور گورگانی- کە قرآن تەمام حفز کردیوی وە فخر فروشی کرد کە حەتا زانیت وە چە دەلیلێک ئایەتەکان هاتنە- لە ٤٧ قتڵعام کە بێ جیاوازی وە ناو “اللە” ئەنجام دریا بیشتر لە ٤٠٠٠٠٠ نەفەر سەر بڕی وە لە سەریان مەنارە دروس کرد. وە ناو “اللە” جاریکتر لە وڵات خومان ئێران، لە گوڵسو ١٢ فروردین ١٣٥٨ تەشکیل ” اولین حکومەت اللە در روی زمین” لە تەرەف بونیانگوزار ئی حکومەتە اعلام کریا، وە ئەولین کاری فەرمان جەهاد لە سەر مەردوم کورد وە تورکمن صحرا بی.

لە دویای حەمڵەی نەێروگەل موتەحدین وە سەرپەرەستی ئامریکا لە ساڵ ٢٠٠٣ و لە ناو بردن حکومەت سەدام حوسەین و دامەزرانن حکومەتێک لە ژیر نفوذ شیعە نزێک لە ئیدئولوژی نزام حاکم  لە ئێران، حەرکەت و جەریانگەڵ سونیزم و زد ئامریکای و لە ڕاسیا زد ئێرانیچ پا نا ناو مەرحەڵەیک تازە و وەزعییەتێک خوینین لە عەراق دروس کرد کە سەرایەتیچ کردە وڵاتە هاوساکان. سەرهەڵدان وە ئستلاح وەهار عەربی، کە نەتیجەکەی تا ئیسە بوجز کوشتار و تەقویت و گەورە وە بین سەلەفیزم و فوندامنتالیزم ئسلام سیاسی، وە تایبەت لە بەش جوامع  سونی هیچ مونفەعەتێک  وە خویان و وە جامەعەێ بەشەری نەڕاسانیگەس و خەتر تروریزم سازمان یافتە لە هەر وەختێکتر زیاتر بیەس.
ئێران لە بار ژئوپولیتیکەوە لە مەنتقەێک هەڵکفتگەس، کە بازیکەر موهێمیک لە ئی هەمکە تەحوڵاتەسە و نزام سیاسی ئێرانیچ خوەێ موستەقیم یا غەێر موستەقیم مهندس ئی بوهرانەسە و ملیونها دڵار ئەڕا کومەک وە شیعەکا ن عراق و حکومەت سوریە و حزب‌اللە لبنان و حماس  هەزینە کەێت و حەتا لە نەێرو میلیشیای نزامیچ لە وڵاتگەل عراق و سوریە ئستفادە کەێت و  موستەقیم لە ڕوانگەێ سونیەکانوە، ئێران کفتگەسە بەش شیعە لە جەنگ دژ وە سونی. ژنوساید کردن ئیزەدیەکان لە تەرەف حکومەت ئسلامی عراق و شام (داعش) و تەقاندنەوەێ بارەگا موقەدەسەکان یارسانی و شیعە و مەسیحیەکان زیاتر لە جاران ئی حەقیقەتە ئەڕا ئیمەێ یارسانی ڕوشن کردگە کە کومەڵگای یارسان بایەد پلان و بەرنامە و ئستراتژی درازمودەت و سازمانیافتە داشتویمن ئەرا بەرەنگاری و مقاومت لە مقابل هەر تەهدیدێک.

لە ٢٥ ساڵ گوزەشتە تەغییرات گەورە لە جەهان ڕوداگەس و کورد وە گشتی و کورد عراق وە تایبەتی لە وەزعییەت فرە خاسترێک قەرار گردنە و فرستگەل تاریخی هاتگەس وەر دەم کورد. ئەما کورد نە خوەی توانستگە لە موقعییەت وە وجود هاتگ ئستفادەێ سیاسی، نەتەوەیی و نیشتمانی بکەێت، نە لە پشتیبانی سیاسی، نزامی و ئقتسادی مەنتەقەیی و ناونەتەویی بەرخوردار بیە.

لە هەر چوارپارچەی کوردسان بدون هیچ جیاوازیک نەک هەر وحدەت نەتەوەیی وجود نەێرێت، بەڵکە مونفەعەت و مسڵەحەت حزبی مردم سیاست‌زدە و نائومێد کردگە وە حەتا باوەڕێان وە قەزیەی کوردیچ فرە زەعیف بیە و ئعتماد وە نفس تاک کورد لە جاران فرە کمتر و زعیفترە.

ڕفراندوم کوردسان عراق و کانتونگەل خودمودیریەتی کوردسان سوریە نیشاندەر یەک واقعییەت تەڵخ تاریخیە کە کورد نەک هەر لە دیسکورس نەتەوەیی ساڵها دویر کەفتگەسوە، بەڵکو وە سەدان ساڵ کار سیستماتیک سیستمگەل داگیرکەر کوردسان لە سەر جوقرافیا، زوان، کولتور و ئایین کوردی، کورد  تحت تاسیر کولتور داگیرکەر قەرار گردنە.

کورد بایەد ول واقعیەتێک هاتێا برخورد عەقڵانی بکەیت، چوین شوعار و سیاسەت پوپولیستی زیاتر مردم کورد وەرەو دویاکفتگی و بێچارەگی بەێت و ناتوانی بوتە ناجی نجات کورد و دورسبین نەتەوەی کورد. فرە جار ئی پرسیارە بایەد بدون اغماز و تەعەسوب لە خوەمان بکەیم، کە ئیمە هەرمای نەتواستیمە نەتەوسازی بکەیم و ئی پروسەێ نەتەوەسازیە نیاز وە قودرت و یکسانسازی کەیت تا بتوانیەت نەتەوەیک یک دست وە وجود بایت. لە زیاتر لە ٣٠ ساڵ حوکمڕانی لە کوردسان عراق، هەرمای تابڵوەکان وە زوان عەرەبین، لە دانشگاە وە عەرەبی درس خونیەیت، حکومەت و سوپا و ئقتساد نیشتمانی وجود نەێریت و تازە باس لە وە کریەت کە ٣ ئوستان بایەد بکریتە لامرکزی، چوین ناتوانن جور یەک نەتەوەی واحد ئدارەێ بکەن.

کوردسان سوریە لەی دودستەگییە جیاواز نیە و بەر ئەساس ئیدئولوژی حزبی، نەک هەر باسێک نەتەوەی وجود نەێرێت، قەبولکردن ئەحزاب و دابەشکردن دسڵات ماناێک نەێریت. سەرەڕای کومەک وڵاتگەل هاوپەێمان ئەڕا هەردوک بەش عراق و سوریە، کورد هەرمای نەتوانستگە پشتیبانی بین‌المللی وە دەس بارێت و خوەێچی نەتوانستگە جور نەتەوەێک کە بتوانێ دەوڵەتداری و دەوڵەتمەداری بکەیت تەسبیت بکەیت.

ئەحزاب کورد ئێران، دویای ٤٠ ساڵ خارج لە کوردسان ئێران هەرمای نەتوانستگە ئعتلافێک نە سیاسی و نە نەتەوەیی دورس بکەێت و لانێ کەم بتوانی زەمینەێ هاوکاری و هاوفکری دورس بکەێت. ڵە ناو ئەحزاب کوردسان ئێران هژمونیخوازی مەنتەقەیی، زارەوەیی، سیاسی و دینی وجود دێریت وهەرمای باوەڕ وە ڕەواداری و پلورالیسم سیاسی و فەرهەنگی ها لە نزمترین ئاستا.

ئایا وەی مەوقعییەت سیاسی و تاریخیوە توانیەت نەتەوەسازی و سەرئەنجام نیشتمان نەتەوەیی دورس بکریەت؟

ئایا بدون یەک وێژمان نەتەوەیی لە کوردسان ئێران، کورد توانێت بوتە خاون یەک وڵات و یەک نەتەوە؟

ئایا وە هەڵگرتن شوعارگەل جور “ڕوژهەڵات، ڕۆژئاوا، باکوور و باشوور”، ئیمەی کورد وەرەو نەتەوەسازی و وڵات موستەقڵ بەێت، یا لە هەدەفە ئەسڵیەکان کە موبارزەس لە بەخشگەل کوردسان دویر خەێتوە؟

سازمان دموکراتیک یارسان باوەڕ دێرێت، هر پارچەێک لە کوردسان تایبەتمەندی خوەێ دێرێت و موقعیەت سیاسی، جوغرافی و فەرهنگی و کۆمەڵایەتی هەر کام لەی بەشەگەلە کوردسانە نیازمەند راەهەلگەل سیاسی لە چوارچو وڵاتگەل مەربوتەن.
موتاسفانە دویای ساڵها خەبات و تێکوشان، وەخت ئەوە هاتگە کە لە چوارچو مەنافە و بەرژەوەندی نەتەوەیی سیاسەت واقعبینانەترێک بگریمە وەر. لە غەێر ئی سورەتە، ئمکان دێرێت دویای ساڵانێکترنەک هەر لە ئتحاد و بەرژەوەندی ملی دویرمان خەێتوە، بەڵکو بوتە باعس ئەوەیچە کە وڵاتانێک کە کورد لە ناوێان زندگی کەن هیچوخت ئجازەی پێشرفت و موفقییەت کورد لە هیچکام لە پارچەکان کوردسان نەێەن. لە رفراندوم کوردسان عراق و ئیسە لە ڕوژئاوا شاهد ئی سناریوەیەمە.

نەتەوی کورد لە ئیران لە ناو خوێ خاون زاراوە و دین و جەهابینی جیاوازە. مەناطق کوردسان ئیران کە شامڵ شارەکان کرماشان، کوردسان، ئیلام و بەخشێەلێک لەئازەربایجان غربی ،ناهەمگونە و تەفاوتەیل فەرهەنگی، دینی، مەزهەبی وزاراوەی فرەێکە. کوردسان ئیران ئەگەر جور هندوسان نەوت بی شک لە کەرکوک بێشتر خاون هامێتەیی ئتنیکی، زوانی و دینیە  ، و هەر ئەوجورە کە  “حکومت متمرکز” لە سەر ئەساس شوعار ایدئولوژیکی ” یە نەتەوە، یە زوان” لە تەێران دی ناتوانێت ئیران وە شێوەێ مودەڕن و دموکراتیک ئدارە بکەێت، هیچ حکومەتێک کوردی فدراڵ یا موستەقڵێچ ناتوانێ لە سەر ئەساس ” یە زاراوە، یە نەتەو و یە مەذهەب” کوردسان ئیران  ئدارە بکەیت.

سازمان دموکراتیک  یارسان، وە ئەنوان جەریانێکێ سیاسی وە ئاشنا وە موقعیەت خوەی وە داشتن ئحترام ئەرا ڕەنگوا ڕەنگێ ئیران و کوردسان باوەڕێ وە ” ڕەوداری سیاسیە”. ڕەوداری سیاسی بایەد سەرچاوەێ ئلهام ئەرا پلورالیسم فەرهەنگی،ئاگاهی، ئازادی دین،ئیدولوژی و فەلسەفەێ سیاسی و وە ڕەسمیەت ناسین جیاوازیە زوانی، زاراوەی، ئتنیکی، دینی و مەذهەبی و باوڕە سیاسی و ئجتماعیەکان شارومەندەکان بوت. وەی دەڵیلە کوردسان و ئیرانێک ئازاد و دسڵاتداری غەێر  موتەمەرکز، کە هەر شارێک خاون ئمور ئداری و سیستم خوێە، غەێر مومکنە، ئەگەر ڕەواداری و پلورالیسم سیاسی وە حقوق شارومەندی نەهادینە نکریەت.

سازمان دموکراتیک یارسان باوەڕ وە هەویەت نەتەویی موتەکەثر دیریت. یانێ نەتەوی ئیران لە تەمام نەتەوەکان ناو جەمگاێ ئێران پێک تێت، وە نەتەوەی کوردیچ لە ئیران موتەشەکلە لە کوردەکان کە هەرکام وە نەوبەت خویان خاون زوان یا لەهجە، دین، مەذهەب وە لە گشتێ موهمتر خاون ئەرزشێەل مەعرفەتی و فەلسفی جیان ، ئەڕا نمونە جەمگاێ یارسان. وەختێک تەیمور بانیارانی  لە دەوران قاجارهاوار کەێت و ئوێشێ:

یاران مەر ئەوسا تیمور دڵشاد بو                                                  

 ئازادی مخلوق دادڕەسی داد بو

ئیجور ڕوانگەێیک قوێل فەلسەفی و اومانیستی لە ناۆ جوامع ئێران و کوردسان وە ئاسانی پەیا ناکریەت. جامەی یارسان تەقریبەن ٢٠٠ ساڵ لە دوێای ئەشغاڵ سەرزوێ زاگورۆسنشینەکان لە وارنوەر ئەندیشە و فکر و جەهان دوێنین ئسلام و عەرەب هاتن فکرێک تازە داڕشانن کە لە سەر بناخەێ ئەو فکرە جاریکتر نزام سیاسی، ئجتماعی و فکری وەرجە ئسلام زنەوە بکەن. باوە سەرهەنگ دەودان ئیجورە باس لە تەرح و برنامەێ موبارزەێ سەردەم خوێ کەێ:

چنی ایرمانان مگیلم هردان

مکوشم پری آئین کوردان

تەدەوام ئی موبارزە لە دوێاێ کەفتن و هەڵسان فرەێیک ڕەسیتە سولتان کە کەم کەم لە سەر ئەساس ئسول” پیروپادشاهی” تەکمیل بوتن ، وە موبارزەێ فکری – فەلسەفی و عەمەڵی ئەڕا ودی هاوردن ئاواتە دێرینەکان و زنەوە کردن نزام سیاسی، ئجتماعی وە ئەرزشی وەر لە ئسلامی دەس وە پێ کەیت. کاکڵە یا ذات ئی موبارزە توڵرانس و چەن ڕەنگێ- بدون دوچەوەکی- جەمگا تەشکیلێ دەێت. وە قەوڵ

عابدین جاف:

دەستی خەڵک بگرە لە ژین

با ئەوانیش وەک تۆ بژین

چونکە هەمو وەک یەکن

لوڕ و جاف و لولو لەکن

 

تاک کورد وە داخوە لە هەویەت ئەسڵی خوەی داماڵکیاگە وە سەدان ساڵە ئاسیمیلە کریەت و نە لە بار داخڵی ناو ماڵ کورد جەم جورە، نە لە بار ئقلیمی و ناونەتەوەیوە لە مەوقعییەتیک قرار دێرێت کە بتوانێ دەوڵەت-نەتەوە دروس بکەیت. هەر لەی ڕوانگەوە سازمان دموکراتیک یارسان باوەڕ دێرێت، کورد باید ئەوەڵ ئەڕا ڕەسین وە حەقە سیاسیەکان خوەی لە چوارچو ئێران موبارزە بکەێت تا بتوانێ خودئاگاهی و اعتماد تاک کورد بوەیتە بان.

سازمان دموکراتیک یارسان

کمسیون ڕوابط سیاسی و دیپلماسی

Yarsan Democratic Organization

Political and Diplomatic Relations

 

2021/01/26

 

 

بازدیدها: 103