خەزاڵ: ئانتیگونەی کورد

یارسانمدیا
١٩ اپریل ٢٠٢٦

 خەزاڵ: ئانتیگونەی کورد

بەراوردێگ لە بەین تراژیدیای ئانتیگوونەی یوونان باستان وەل تراژیدیای خەزاڵ مەولان

ن.هژمەت خوسرەوی

مەرگ خەزاڵ، پێشمەرگەی کومەڵەی زامەتیکیشان کوردسان لە لایەن ڕەژیم تروریستیی ئێران وە تەیارەی بێ خەلەبان و شێواز هەڵسووکەفت و وە خاکسپاردنێ، تا ئەنازەیێگ لە تراژیدیای ئانتیگونەی یوونان چووت. داستان ئانتیگوونە هەڵەوگەردیەت ئەڕا فرەتر لە ٢٦٠٠ ساڵ وەر لە ئیسە و داستان خەزاڵ، تراژیدیای ئافرەت کوردە لە قەڕن بیست و یەکم.

لەی بابەتە نوویسەر کووشش کەێت ک وە کوڵی بەراوردێگ لە بەین تراژیدیای یوونان باستان وەل تراژیدیای ئافرەت کورد بکەێت. ئاماج بنەڕەتی لەی بابەتە ئەوەسە ک ئیمە چ جووری بتوانیمن لە ژێر کاریگەریی تراژیدیای ئانتیگونە لە تراژیدیای ئافرەت کورد ئەڕا ئازادی و خوەینساین (Recognition) حالی بیمن.

ئانتیگونە (Antigone)

ئانتیگونە یەکیک لە تراژیدیاگەل سێ گانەی یوونانە ک وەلایەن تراژیدی نوویس یوونانی(سوفکلوس) جوور نمایشنامە نوویسیاگەس. (پولونیکس و ئتئوکلس) لە جەنگ لە سەر قودرەت کوشیەن. (کرئون)، پادشاێ تبس فەرمان دەێت تا ئتئوکلس وە تەشریفات و هورمەت تەماموە وە خاک بسپارن، وەلێ جنازەێ پولونیکس وەجێ بیلنەی تا بووتە خوەراک کرمەکان و لاشخوەرەکان.

ئانتیگونە و ئیسمنە ، خوەیشگەل دوو برا کوشیاگەکەن و ئانتیگونە ناتواێت قەبوول بکەێت ک جنازەێ براکەی یانێ پولونیکس بیلتە جێ. لەیوا وە شکڵ مەخفیانە چووتە سەردان ئیسمنە و داوا لە لێ کەێت ک ئەڕا وە خاک سپاردن براکەیان کومەکێ بکەێت. وەلێ ئیسمنە لە ترس و وەحشەت کرئون ئی داواکاریی خوەیشکەگەی ڕەدەو کەێت. وەیجوورە ئانتیگونە ناچارە ک وە تەنیایی ڕیسک بکەێت ئەڕا خاکسپاریی براگەێ.

خەوەر ڕەسێتە کاخ کرئون ک کەسێگ وە دزییوە پولونیکس دەفن کردگەس. کرئون خوازیار دەستگیری ئانتیگونەس چویکەزانێت  ئی سەرپێچی و نافەرمانییە کار ئەوە. ئانتیگونە تێرن ئەڕا لاێ کرئون و ئەو بێ ئەوەێگە تەقالا بکەێت ک کارەکەی بشارێتوە وەل کرئون لە سەر ئەوەێگە ئخڵاقیات خستیەسە ژێر پا وارد باس بووت. دەس ئاخر کرئون بڕیار دەێت ک ئانتیگونە لە ئەشکەفتێگ زنێگ وە گوڕێ بکەن.

جێ وەتنە ک تراژیدیای ئانتیگونە تەنیا کاریگەریی لە سەر فەرهەنگ یوونان باستان نەیاشتگەس بەڵکەم کاریگەریی لە سەر ئەدەبیات جەهان و فەرهەنگەل جورواجوور داشتگەس. لەیوا دیارە ک کەیفیەت مەخسوس ئی تراژیدیا بیەس وە بایس ئەوەێگە ک فەراتر لە مەرزگەل یوونان باستان بچووت. ئیمە توانیمن لە رێ ئانتیگونەوە شوون و لوون سوژە وە خاسی بفامیمن ک ئی سوژە ئەڕا جار ئەوەڵ لە تراژیادی یوونانی ئافرەتێگە نە پیاگێک. ئی تراژیدیا تەنانەت کاریگەریی فرەیێگ لە سەر فمنیستگەل قەڕن بیستم داشتگەس ئەڕا ڕەسین وە خودباوەڕیی یا خوەینساین جوور ئافرەت.

سوفکلوس کووشش کەێت ک ئانتیگونە جوور خوەیشکێک ئارمانگەرا، یاخی و ئەهل نافەرمانی مەدەنی و پابەس وە قانوونگەل سرووشتی بەرجەستە بکەێتوە.

ئانتیگونە ئافرەتێگ یاخییە ک فرە لە فکر خوەیا نیە یانێ ئێگویست یا منفەیەت تەڵەب نیە بەڵکەم ئافرەتێگ جەوانە ک تەمام فکر و زەینی ها لاێ خانەوادەگەی و کەسگەل چواردەورێ و مەخسوسەن براگەی پولونیکس. تەمام کووشش ئانتیگونە ئەڕا پارێزگاری لە ژیان کەسگەل ترەگە تا خوەێ. وە شکڵێگ سادە توانیم بوویشیمن ک لە ئارەزوو ئانتیگونە ئارەزوو براگەی خوەی پنهان کردگەس و لە ڕاسییا ئانتیگونە پارێزەر براگەی یانێ پولونیکسە. ئیدەی ئاخێز یا پاوەگەزدان ئانتیگونە ئەوەسە ک وە ویانک براگەی هەم خاونداریەتی لە ئەو بکەێت و هەم وەرانوەر وە کاخ ستەمکار کرئون نافەرمانی بکەێت و هەمیچ وە کردار خوەێ بووتە شاروەندێگ ئازاد لە دەوڵەت-شارەکان یوونان باستان و لە گێشتی موهمتر جوور ئافرەتێگ وە دویای خوەیناسین و خودئاگاییا گەردیەت. ئانتیگونە وە خاسی خەوەر لە چاڵشەکان نواێ کارەکەی دێرێت. چاڵش یەکم ئەوەسە ک لە ماڵ و خەیاوان تێتە ناو دەوڵەت-شار یوونان جوور ئافرەتێگ و چاڵش دویێم ئەوەسە ک مەرگ براگەی فرە کاریگەریی لە سەرێ داشتگەس و لە شوونێگ لەی نمایشنامە هوویشێت:

ئەی برا تو وە مەرگ خوەت من نابوود کردیت.

لەیوا وە جوورێگ وفادارە وە براگەێ وەلێ هاوزەمان خەتەراتگەل کارەکەیچی وە خاسی دەرک کەێت و زانێت وەفاداربینی وە براگەی بووتە دەلیل لە بەین چین خوەێ ئەگەر بتواێت جنازەی براگەی وەربگرێت و وە هورمەتوە خاکسپارییی ئاتنی ئەڕای ئەنجام بیەیت.

خەزاڵ کورد

لەێرە تراژیدیای خەزاڵ کورد وە ئلهام وەرگرتن لە تراژیدیای ئانتیگونە واڵاوێژ کەیمن.

خەزاڵ ئافرەتێگ کوردە ک ئەڕا ئازادی، هاوسانی، پارێزگاریی لە کەرامەت ئنسانی و سوسیالیزم لە جێ خەمساردیی یا هاوکاریی وەل ڕەژیم، نیشتمان خوەێ و ئەزیزەکانێ هیلیتە جێ و لە سەف حزبێگ کوردی وە هەڵگرتن تفەنگ وەرانوەر وە ڕەژیم توتالیتەر تەێران پاوەگەزدان هەڵوژنێت.تەیارەی بێ خەلەبان ڕەژیم زەفەر بەنە پێ و زاماری کەن، وەلێ بەشێگ لە نیشتمانەکەی لە ژێر کاریگەریی مەلاگەل سەلەفی و جیرەخوەر و گووماشتەکان سوپای قودەس ئامادە نیەن زامەکەێ تیمار بکەن.خەزاڵ وە خاتر پارێزگاریی لە نیشتمانەگەی و ئەرزشگەل ئنسانی واز لە تەمام خوەشییەکان ژیانێ هاوردوی و جوور ئافرەتێگ وەرانوەر وە ڕەژیم ئێڕان جەسوورانە پاوەگەزدان کرد. خەزاڵ ئاخر ترپگەل دڵێ لە شارێگ لە لێدا ک ساڵگەل فرەێگە بیەس وە مەرکەز سەلەفیگەل جەهادیی، کەساسانێگ ک نەک خەزاڵ وە کافر و دوژمن باوەڕگەل خوەیان زانن بەڵکەم بردن ئانتیگونەی کورد ئەڕا مزگفت ک ناوەند گەمژەیی و خورافاتە، گەورەترین سوکایەتییە وە دارالسلام ک وە لایەن ((ئەبدول لەتیف سەلەفی)) وە مودیریەت کریەت. خەزاڵ لە شارێگ وە بێنازی و بێکەسی سەرناوە ک ساڵگەڵ فرەیێگە قاسم سڵیمانییەکان وە چەکمەی سەروازیوە چنە ناو قەڵب ماڵ بڕێگ لە ڕابەرگەل خائن و فاسد مەنتەقەی سەوز ئەڕا شکانن کەرامەت فەرد کورد لە ڕێ ئەوانوە.

لە تراژیدیای خەزاڵ کورد، ئانتیگونە ئافرەت نیە بەڵکەم پیاگێک شەریف و ئنسان دوستە وە ناو (( سەردار ئەبدوڵا)) ک لە جێ ئافرەتگەل کورد بڕیار دەێت ک تەمام خەتەراتەکان وە کوڵ بکیشێت ئەڕا شووردن جنازەێ خەزاڵ لە ماڵەکەێ خوەی و ئامادەکردنێ ئەڕا خاکسپاریی.

هاوژین خەزاڵ وە پڵپ گریەت و هاوار کەێت : خەزاڵ وە مەرگ خوەت پشتم شکانیت وەلێ لە دەس بێدەسەڵات ناتوانێت هاوژینەگەی وە ڕێز و هورمەتوە لە شارەگەی سێ کوچکەی بابان(( نالی، سالم و کوردی)) یا وە ناو شار ڕووشنویریی وە خاک بسپارێت. هاوژینەگەی و یارانێ وە ماشینێگ پیکاب خەیاوان وە خەیاوان و قەورسان وە قەورسان ئی شارە تەێ کەن ک بەشکەم پارچەیێگ لەی خاک فرووشیاگ و ژێر پاێ چەکمەکان قاسم سوڵیمانی، خەزاڵ کورد لە باوش بگرێت. هوویچ شوونێگ لە ئی شارە لە ترس ئەو سەلەفیگەلە ک دویەتگەل و ژنگەل ئیزەدیی جوور قەنیمەت جەنگی لە دارالسلام شام و ئەڕاق هەراج فرووش کردن و هەمیچ لە ترس ترپەێ چەکمەکان قاسم سوڵیمانی و کرئونەکان تەێران ئامادە نەوین ئافرەتێگ تێکووشەر خەڵک مەهاباد وەربگرن.

من فرە جار لە مقاڵەکان و سوخەنڕانیگەل خوەم پا لە بان واقیئەتێگ دامەسە گەز ک چشتێگ وە ناو نیشتمان، نەتەوە و ئەرزشەکانێ لە کوردسان ئەراق مانا نەێرێت. هەڵسووکەفت دژە ئنسانی شار سەلەفییەکان، خەیانەت دکتر و کارمەندگەل بیمارستانەکان ئی شارە دژ کەرامەت ئنسانی و ئەرزشگەل جەهانشمول جوور حقوق بەشەر و هژموونی چەکمە لەپاکان سوپای قودس، نیشانەی ئەو هەقیقەتەسە ک چشتێگ وە ناو ئخڵاق سیاسی، مەسئولیەت نیشتمانی و ئنسان دووسی لە شارەگەی بابان نەماگەس هەر چەن ناتوانیمن لەیوا فکر بکەیمن ک تەمام مەردم سڵیمانی جوور سەلەفییەکان و جیرەخوەرەکان سوپای قودس فکر کەنوە. لەی شارە فرە ئنسان شەریف و وڵاتپارێز هەس وەلێ گرفت ئەوەسە ک خاندانێگ فاسد و باندێگ مافیایی ڕانتی شارەگە میلیتارریزە کردنەس.

چشتێگ ک فرە موهمە ئەوەسە ک تراژیدیای خەزاڵ، داستان ئشق وە ئازادی و نیشتمانە و ئەویچ جوور ئانتیگونە تەمام چاڵشەکان ئی ڕێیە فامیەس و تەنانەت لەی بزنگای تاریخە جوور ئافرەتێگ کورد دەخاڵەت لە تاریخ کرد و وە مەرگ خوەێ نیشانی دا ک نەک سەف خەمساردەکان و خاران کورد هەڵنوژاند، بەڵکەم بیە نمادێگ ئەڕا پاوەگەزدان وەرانوەر وە ئسلام سیاسی و هەرلەیوا وە قەوڵ (برتراند ڕاسل) ئەو ماسکە لە بان دەم شارەگەی بابان لادا ک لە پشتێوە مەلاگەل سەلەفی و چەکمە لە پاکان سوپای قودس خوەیان هەشار داوین. مەرگ خەزاڵ کورد تراژیدیایێگ کەمتر لە تراژیدیای ئانتیگونە نیە و ئی کارەساتە بی وە دەلیل ئەوەێگە ک شار سەلەفییەکان و قاسم سڵیمانییەکان خاستر بناسیمن. مەرگ خەزاڵ نیشانی دا ک ئی شارە نەک مودڕن نیە و خاون ئرادەێ ئازاد و فەرد ئازاد نیە، بەڵکەم شارێگ سوونەتگەراس ك ئخڵاق و وژدان نەێرێت. شارێکە ک هەم دژ وە کەرامەت ئنسانییە و هەم دژ وە فەلسەفەی ژن، ژیان،ئازادی. وە گێشتی هەر ئەو جوورێگە چ جووری هێگڵ تراژیدیای ئانتیگونە وە بێتەرین تراژیدیای تاریخ زانێت، بێگوومان تراژیدیای خەزاڵیچ توانێت بووتە گەورەترین تراژیدیای ئافرەت کورد لە قەڕن بیست و یەکم لە شوون تراژیدیای دویەتگەل و ژنگەل ئیزەدی.

خولاسەی کەڵام، وە قەوڵ جورج ئورول لە ڕومان سیاسی (١٩٨٤) تا وە دانایی نەڕەسیت ناتوانیت نافەرمانی بکەیت و تا نافەرمانی نەکەیت وە دانایی ناڕەسیت. خەزاڵ، وە نافەرمانیکردن لە فەرمانەکان توتالیتاریزم تەێران و سەلەفیزم وە دانایی ڕەسی و گیان خوەێ هەر جوور ئانتیگونەی یوونان باستان لە ڕێ فەلسەفەی ژن، ژیان، ئازادی ، ناسیاگ وە جمشت ((ژینا)) بەختکرد.

ناوەڕووک بابەتەکە تەنیا ڕەنگدانەوەی نووڕین نویسەرە و یارسانمیدیا مەسوولیەتی وە وەرەسە ناگرێ.

بازدیدها: 109