زنانی که با داعش جنگیدند در صلح چه سهمی دارند؟

از کوبانی تا دمشق؛ زنانی که با داعش جنگیدند، در صلح چه سهمی دارند؟

کوبانی برای زنان کورد تنها نام یک شهر نیست؛ نام لحظهای است که زنان، در برابر یکی از خشنترین نیروهای افراطی جهان، اسلحه به دست گرفتند و به یکی از نمادهای مقاومت علیه داعش تبدیل شدند. یگانهای مدافع زنان، YPJ، که در سال ۲۰۱۳ تشکیل شد، در دفاع از کوبانی و سپس در نبردهای گسترده علیه داعش نقش مهمی ایفا کردند .

اما امروز، این پرسش مطرح است که با گذشت بیش از یک دهه پس از نبرد کوبانی و پس از توافق مظلوم عبدی با دولت جدید سوریه، و ادغام نیروها و نهادهای غیرنظامی و نظامیِ شمال شرق سوریه در ساختار دولت تأکید دارد، سرنوشت دستاوردهای کوردها، به ویژه جایگاه و حقوق زنان کورد، در این نظم جدید چه خواهد بود ؟ و یا به عبارتی زنانی که در جنگ علیه داعش در خط مقدم بودند، در صلح و ساختن سوریه جدید چه سهمی خواهند داشت؟ این پرسش پس از تصمیم اخیر مظلوم عبدی اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

از میدان جنگ تا میز مذاکره در ۲۵ اوت ۲۰۲۶

مظلوم عبدی، فرمانده نیروهای دموکراتیک سوریه، اعلام کرد کهSDF بهعنوان یک نیروی نظامی مستقل منحل شده و نیروهای آن در چارچوب توافق با دولت انتقالی سوریه در ساختار نظامی کشور ادغام میشوند.

این تصمیم پایان یک دوره مهم در تاریخ شمال و شرق سوریه است؛ دورهای کهSDF یکی از مهمترین نیروهای زمینی در جنگ علیه داعش بود. اما در کنار سرنوشتSDF ، یک پرسش بسیار مهم درباره YPJباقی مانده است. آینده زنانی که سالها در قالب یک نیروی نظامی مستقل زنانه جنگیدهاند، چه خواهد شد؟ آیا آنان نیز در ساختار جدید سوریه جایگاه مشخصی خواهند داشت؟ و آیا این جایگاه، ادامه همان ساختاری خواهد بود که زنان برای ایجاد و حفظ آن جنگیدند؟ زنان در این تصمیم چه نقشی داشتند ؟ در اینجا باید از یک ادعای ساده و قطعی پرهیز کرد.نمیتوان گفت زنان هیچ نقشی در روند تصمیمگیری نداشتهاند.

برعکس، گزارشهای اخیر نشان میدهد که رهبرانYPJ در مذاکرات مربوط به آینده این نیرو حضور داشته اند. حتی در ۲۶ اوت، یک هیأت از فرماندهیYPJ با وزارت کشور دولت انتقالی سوریه در دمشق دیدار کرد و درباره آینده نیروها و امکان ادغام آنها در ساختار وزارت کشور گفتوگو کرد. YPJ اعلام کرده است که این مذاکرات ادامه خواهد داشت. همچنین گزارشهای پیشین نشان میداد که یکی از مطالبات اصلیYPJ ، حفظ هویت و ساختار سازمانی متمایز زنان در داخل ساختار جدید نظامی سوریه بوده است؛ نه اینکه نیروهای زن به صورت فردی و بدون ساختار مستقل در یک نیروی مختلط ادغام شوند. بنابراین سؤال دقیقتر این نیست که:آیا حضور زنان در مذاکرات به معنای مشارکت واقعی و مؤثر آنان در تصمیم نهایی بوده است؟

زنانی که فقط جنگجو نبودند نقشYPJ تنها به جنگ محدود نبود.

زنان این نیرو در سالهای جنگ علیه داعش به نمادی جهانی تبدیل شدند و تجربه آنان بر جایگاه اجتماعی و سیاسی زنان کرد در شمال و شرق سوریه نیز تأثیر گذاشت. پژوهشها دربارهYPJ نشان میدهد که موفقیت زنان در میدان جنگ به تقویت مطالبات آنان برای مشارکت اجتماعی و سیاسی بیشتر کمک کرد. به همین دلیل، مسئله امروز فقط این نیست که: «با سلاح زنان چه خواهد شد؟» بلکه باید پرسید:

با دستاوردهای سیاسی و اجتماعی زنان چه خواهد شد؟

اگرYPJ در ساختار نظامی جدید ادغام شود، آیا زنان همچنان امکان فرماندهی، سازمانیافتگی و مشارکت برابر خواهند داشت؟

آیا تجربه آنان در ساختارهای جدید امنیتی به رسمیت شناخته خواهد شد؟و آیا حقوقی که زنان طی سالهای جنگ برای آن مبارزه کردند، در سوریه جدید تضمین خواهد شد ؟

آیندهYPJ هنوز قطعی نیست در حال حاضر پاسخ روشنی برای این پرسشها وجود ندارد. گزارشهای اخیر نشان میدهد که آیندهYPJ همچنان یکی از بخشهای حساس روند ادغام است. از یک سو، دولت سوریه خواهان وحدت ساختار نظامی تحت فرماندهی مرکزی است؛ از سوی دیگر، رهبریYPJ بر حفظ ساختار و ویژگیهای سازمانی زنان تأکید دارد. اما اتفاق مهمی که در ۲۶ اوت رخ داد، نشان میدهد که مسئله هنوز در حال مذاکره است: نمایندگانYPJ با وزارت کشور سوریه دیدار کردند و اعلام کردند گفتوگوها درباره آینده این نیرو ادامه خواهد داشت . پس نمیتوان امروز نوشت کهYPJ کاملاً از بین رفته است. دقیقتر آن است که بگوییم: ساختار مستقلSDF پایان یافته، اما سرنوشت سازمانی و سیاسیYPJ هنوز در حال تعیین شدن است.

صلح بدون زنان؟

این شاید مهمترین بخش ماجرا باشد.هیچ جامعهای نمیتواند برای همیشه در جنگ باقی بماند. صلح و پایان جنگ برای مردم سوریه یک ضرورت است .

اما صلح فقط پایان شلیک گلوله نیست.صلح یعنی اینکه کسانی که در جنگ حضور داشتند، در ساختن آینده نیز حق مشارکت داشته باشند. اگر زنان در سختترین روزهای کوبانی توانستند در برابر داعش بایستند، منطقی است که در روزهای صلح نیز صدای آنان شنیده شود. اگر آنان برای دفاع از جامعه خود جان دادند، باید بتوانند درباره آینده همان جامعه نیز اظهار نظر کنند. و اگر ساختار جدید سوریه قرار است واقعاً فراگیر باشد، مشارکت زنان نباید صرفاً به حضور چند نماینده زن در جلسات محدود شود.

پرسش اصلی از مظلوم عبدی مظلوم عبدی.

امروز باید درباره تصمیمی که آینده یک ساختار نظامی و سیاسی را تغییر داده، به افکار عمومی توضیح دهد. اما این پرسش الزاماً یک اتهام نیست. پرسش این است: در روند تصمیمگیری درباره آیندهSDF وYPJ ، زنان چه نقشی داشتند؟چه خواستههایی از سوی فرماندهان و نمایندگان زنان مطرح شد؟کدام خواستهها در توافق نهایی پذیرفته شد ؟ و مهمتر از همه: برای حفظ جایگاه زنان در ساختار جدید سوریه چه تضمینهایی گرفته شده است؟.

این پرسشها به ویژه اکنون اهمیت دارد که خودYPJ اعلام کرده مذاکرات درباره آیندهاش با وزارت کشور سوریه ادامه خواهد داشت. از کوبانی تا دمشق کوبانی یک آزمون برای زنان بود؛ اما امروز دمشق آزمونی دیگر پیش روی آنها گذاشته است. در کوبانی، زنان ثابت کردند که میتوانند در میدان جنگ تصمیم بگیرند، فرماندهی کنند و بجنگند. اکنون باید دید آیا در دوران صلح نیز میتوانند تصمیم بگیرند، مذاکره کنند و در ساختن آینده سیاسی سوریه نقش برابر داشته باشند. شاید تاریخ کوبانی در اینجا به پایان نرسد. شاید فصل تازهای آغاز شده باشد؛ فصلی که در آن زنان دیگر فقط برای دفاع از شهر و جامعه خود نمیجنگند، بلکه برای حفظ جایگاه و حقوقی که در سالهای جنگ به دست آوردهاند، در میدان سیاست نیز حضور دارند. و پرسش نهایی همچنان باقی است: زنانی که با داعش جنگیدند، در صلح دمشق چه سهمی خواهند داشت ؟

بازدیدها: 49