چرا جهان پناهجویان ایرانی را نمی‌بیند؟

یارسانمدیا
١١ سپتامبر ٢٠٢٦

نویسندە: مژگان روشنی

پناهجویانی گرفتار در تونل تاریک بی‌تصمیمی

بحران ایران فقط در داخل مرزهای این کشور جریان ندارد. در کنار مردمی که با فقر، بحران اقتصادی، سرکوب سیاسی، جنگ و ناامنی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، شمار بزرگی از ایرانیان نیز سال‌هاست کشور خود را ترک کرده‌اند؛ اما در خارج از ایران هم به امنیت و زندگی عادی نرسیده‌اند.

بر اساس داده‌های UNHCR، در پایان سال ۲۰۲۵ حدود ۱۵۷٬۶۹۸ ایرانی در شمار پناهندگان، ۲۱۴ نفر در وضعیت مشابه پناهندگی و ۴۹٬۲۶۳ ایرانی در شمار پناهجویانِ در انتظار تصمیم ثبت شده بودند؛ یعنی بیش از ۲۰۷ هزار نفر در همین سه گروه آماری قرار داشته‌اند. این رقم همه ایرانیان بلاتکلیف یا افرادی را که در خارج از کشور بدون وضعیت مشخص زندگی می‌کنند، شامل نمی‌شود.

در کشورهای نزدیک ایران، وضعیت برای بسیاری از پناهجویان آسان نیست. ترکیه یکی از مهم‌ترین مسیرهای پناهجویی است و نظام پناهندگی آن زیر مدیریت دولت ترکیه قرار دارد. در این کشور، پناهجویان با مشکلات اقامت، کار، دسترسی به خدمات و نگرانی از آینده روبه‌رو هستند.

در عراق و اقلیم کردستان عراق نیز شماری از ایرانیانی که به دلیل فعالیت سیاسی، رسانه‌ای یا مدنی از ایران گریخته‌اند، در شرایطی شکننده زندگی می‌کنند؛ شرایطی که برای برخی با ناامنی، فشار اقتصادی و ترس از بازگشت همراه است.

گرجستان نیز برای بخشی از ایرانیانی که به دنبال امنیت بوده‌اند، به مقصدی مهم تبدیل شده است. اما روند پناهندگی می‌تواند طولانی و فرسایشی باشد؛ طبق اطلاعات UNHCR، بررسی ماهوی پرونده‌ها معمولاً تا شش ماه و در پرونده‌های پیچیده حتی تا ۲۱ ماه طول می‌کشد.

بعد از آن، مسیر به اروپا و دیگر کشورهای غربی می‌رسد؛ جایی که بسیاری انتظار دارند حمایت از حقوق بشر به معنای امنیت و رسیدگی عادلانه باشد. اما واقعیت برای همه چنین نیست. در سال ۲۰۲۵ حدود ۸ هزار درخواست پناهندگی از سوی ایرانیان در کشورهای EU+ ثبت شد و روند رسیدگی در بسیاری از پرونده‌ها طولانی است.

پشت این اعداد، انسان‌هایی قرار دارند: روزنامه‌نگاران، فعالان سیاسی، مدافعان حقوق بشر و معترضانی که به دلیل فعالیت‌ها و عقایدشان امکان بازگشت امن به ایران را ندارند. برای برخی، بازگشت می‌تواند به معنای بازداشت، زندان، شکنجه یا خطر جانی باشد.

اما چرا جهان صدای آنان را کمتر می‌شنود؟

در سال‌هایی که ایران درگیر بحران اقتصادی، جنگ، سرکوب سیاسی و بحران‌های اجتماعی است، توجه جهان عمدتاً به پرونده‌هایی مانند امنیت منطقه، انرژی، نفت و گاز، تجارت، برنامه هسته‌ای و معادلات ژئوپلیتیکی معطوف می‌شود. در این میان، پناهجوی ایرانی گاهی به یک شماره پرونده و یک انتظار طولانی تبدیل می‌شود.

گویی انسان‌هایی که از ایران گریخته‌اند، در یک تونل تاریک گرفتار شده‌اند؛ نه می‌توانند به کشور خود بازگردند و نه می‌دانند کشور میزبان چه زمانی برای آینده آنان تصمیم خواهد گرفت.

حتی در اروپا، در پایان مه ۲۰۲۶ حدود ۸۰۰ هزار پرونده پناهندگی در مرحله نخست EU+ در انتظار تصمیم بود و حدود ۷۴ درصد این پرونده‌ها بیش از شش ماه در انتظار بودند. این آمار مربوط به همه ملیت‌هاست، اما ابعاد گسترده بحران بلاتکلیفی پناهجویان را نشان می‌دهد.

در سوی دیگر اقیانوس نیز ایرانیانی در آمریکا و کانادا سال‌ها با روندهای پیچیده مهاجرتی و پناهندگی، انتظار و عدم قطعیت درباره آینده خود مواجه‌اند.

مسئله فقط این نیست که یک پرونده دیر بررسی می‌شود. مسئله این است که زندگی یک انسان در حالت انتظار متوقف می‌شود. خانواده‌ها از هم جدا می‌شوند، امکان کار و ساختن آینده از بین می‌رود و فشار روانی سال‌ها ادامه پیدا می‌کند.

در چنین شرایطی، این پرسش جدی‌تر از همیشه مطرح است:

آیا منافع امنیتی و ژئوپلیتیکی جهان، مردم ایران و پناهجویان ایرانی را به حاشیه رانده است؟

اگر حقوق بشر یک ارزش جهانی است، نباید فقط زمانی از مردم ایران سخن گفت که پای جنگ، نفت، گاز، امنیت یا منافع سیاسی در میان باشد.

پناهجویان ایرانی پرونده نیستند.

آنها انسان‌هایی هستند که از ترس جان، زندان، شکنجه و سرکوب گریخته‌اند و اکنون در انتظارند تا جهان آنها را ببیند.

و سؤال آخر همچنان باقی است:

چه کسی می‌خواهد صدای پناهجویان ایرانی باشد؟

منابع اصلی: UNHCR و EUAA. آمار جهانی بالا مربوط به داده‌های رسمی پناهندگان/پناهجویان است و نباید آن را با «تمام ایرانیان مهاجر یا بلاتکلیف در جهان» یکی دانست

 محتوای مقاله صرفاً منعکس کننده دیدگاه های نویسندهاست و یارسانمدیا هیچ مسئولیتی در قبال آن ندارد.

بازدیدها: 42