کوردستان ایران و جامعەای مدنی آن

یارسان میدیا

امیرسلیمی: جامعە کوردستان بعنوان یکی از جوامع نەتەوەی در ایران دارای هوشیاری و ظرفیتهای مبارزاتی بر اساس ارزشهای دمکراتیک، سکولار و پلورال بودە است، و بە تنهائی بار سنگین مبارزە مدنی وسیاسی سراسری ایران را بدوش کشیدە است. اما بدو دلیل، با وجود نقش دینامیک خود، در امر پیشبرد و راهبری این مبارزە بدلیل چند صدائی، تنوع نگرشی و بینشی و اهداف و مطالبات متکثر جامعەای متنوع ایران نتوانستە است این قافلە را بە سر مقصد برساند. دلیل اول همانا نگرش فاشیستی و اتنومحوری جریانات پان ایرانیست کە بر اصل “زبان فارسی” و ” ایران، یک ملت” خود تعریف میکند و با شایعە پراکنی و افتراء و تهمتهای واهی علیە نەتەوی کورد و ابزار مبارزاتی آن و با ایجاد موانع سر راە آن مشروعیت حضور و هوشیاری در میدان مبارزە بە چالش می کشد. دلیل دوم آن بعهدە گرفتن مسئولیت و رسالتی است کە نیرو و ابزار آن فقط برای جامعە کوردستان کافی است نە تمام ایران، چونکە نەتەوی کورد از چنان سرمایەهای بزرگ مالی، رسانەای، دیپلماتیک و سیاسی برخوردار نیست کە از عهدە این مأموریت بر آید، اما شکی نیست کە رفتار و رویکرد مسالمت آمیز و مدنی کوردها میتواند در درازمدت تأثیرات مثبت خود را بر تمام جامعە ایران بگذارد و دیگر بازیگران مدنی در ایران با الهام از آن بە این شیوە و روند از مبارزە و همگرایی بپیوندند.

جامعە مدنی در برگیرندەی سازمانها و تشکلهای است کە خارج از نهادهای قدرت و تصمیم گیری بوجود میآیند. جامعە مدنی با باز کردن متن و میدانی تازە زمینە و بستر تلاشها و مبارزات فرهنگی، سیاسی، اجتماعی، اقتصادی و هویتی را مهیا و فراهم می کند. افرادی کە خود را با نهادها و تشکلهای جامعەی مدنی تعریف می کنند داوطلبانە وارد کارزار مبارزاتی می شوند و اصول مبارزاتی ل خود را الزاما برا ساس ازرشهای مدرن و مترقی تهیە، طرح و اعلام می کنند.

جامعە مدنی بیشتر بر بستر جامعەی دمکراتیک و نظامی سیاسی لیبرال امکان پذیر است، اما این دلیل نمی شود کە کنشگران جامعە در درون جوامع بستە و نظامهای استبدادی ازکوشش برای بوجود آوردن و شکل گیری جامعە مدنی دست بە هیچ عملی نزنند. جامعە مدنی نیز تلاشی برای بیرون آوردن افراد از آپولیتسم است. افراد، مخصوصا در جوامع بستە و استبدادی، روشی لاقیدانە نسبت بە سیاست دارند و دارای مشی یا اتخاذ موضع سیاسی صریح و مشخص نیستند. عدم شرکت در امور سیاسی وعدم توجە بە حیات اجتماعی و سیاسی میتواند علل و انگیزەهای گوناگونی داشتە باشد.

در ایران جمهوری اسلامی بیشتر بە علت سرکوب، خفقان و ددمنشی نظام است کە توانای تحمل و تقبل دگراندیشی و نگاەهای سیاسی متفاوت و مختلف را ندارد. نظام جمهوری اسلامی سعی و تلاش می کند کە مردم را در عقب ماندگی ایدئولوژیکی و خود آگاهی سیاسی و اجتماعی نگە دارد و توجە آنها را از مسائل مهم منحرف و بە موارد کم اهمیت تقلیل دهد.

فرد یارسانی در داخل کشور با الهام از کار سازمانی، هوشیاری و خود شناسی هویتی گفتمان آزدیخواهی و مترقی فعالین یارسانی خارج کشور بعنوان یک از اولین جوامع وارد فاز تلاشها و فعالیتهای مدنی بە شیوەی مسالمت آمیز وسازمانیافتە شدند و لب بە اعتراض علیە خودکامگی، اقتدارگرایی، تبعیض و رفتارها و برخوردهای خودسرانە و خشونت آمیز نهادهای سیاسی و اداری گشودند. شعارهای مردمی در اعتراضات سازماندهی شدە چند سال پیش از طرف مجمع مشورتی مدنی فعالان یارسان حاوی پیامهای صریح سیاسی، روشنگرانە و ساختارشکنانە بود. در کنار خواستن حقوق شهروندی اصلاح و تغییر اساسی خواست اصلی جامعە یارسان است. این شعار و خواست حاوی این پیام است کە نظام جمهوری اسلامی نمی تواند آزادمنش و انسان محور باشد و جان مایە آن با ارزشهای انسانی و مترقی در تضاد بنیادین است. اعلام و طرح خواست مردم یارسان برای تغییر قانون اساسی تلاش و مبارزە برای اعادە حیثیت و شخصیت بە فرد در جامعە ایران بود. طرح این موضوع شجاعانە و مدبرانە بود و بلوغ سیاسی و بینش گستردە مبارزاتی مجمع مشورتی فعالان مدنی یارسان را بە نمایش گذاشت. هر گونە تغییر در قانون اساسی میتواند دگرگونیهای ریشەدار سیاسی و اجتماعی بدنبال داشتە باشد و مردم سالاری را تبدیل بە بدیل و آلترناتیو سیاسی و اداری می کند.

با وجود آنکە سازمانها و نهادهای حقوق بشری کوردستان این حرکات و اعتراضات مدنی جامعە یارسان را بازتاب دادند، اما متأسفانە جامعە کورد بطور عام و احزاب و جامعە سازمانیافتە کوردستان واکنشی منفعل در قبال آن از خود نشان داد. اما مردم یارسان و شهرهای زلزلەزدە کرماشان بە اعتصابات سراسری اخیر جواب مثبت دادند و با این رفتار و مشی اجتماعی، سیاسی و هویتی پیوندهای مستحکم نەتەوی کە در زمان زلزلە ایجاد شدە بود دوبارە تجدید کردند و سرنوشت خطەی سیاسی، هویتی و نەتەوی رنگارنگ زاگرس را بە بهترین وجە معرفی نمودند.

از افراد فعال در مجمع مشورتی، کە همزمان در سطح رهبری جبهەی متحد کورد هستند انتظار میرود کە تنوع و رنگارنگی جامعە و نەتەوەی کورد را تعریف و بر اساس آن منشور جبهە تدوین گردد، در غیر این صورت رفتار و رویکرد آنها با نظام فکری و ارزشی ” زبان فارسی و مذهب شیعە” تمایت خواهان داخل و خارج (ملی – مذهبی) غیر قابل تفکیک است و نسخەی ارزشی بهتر بغیر از ” گویش سورانی و مذهب سنی” برای آن در کوردستان نمی توان پیچید. نگاە و رویکرد اکثر جریانات سیاسی نیز بە این موضوع هژمون گرا است و تنها استدلالی کە مبارزە خود را بر آن استوار کردەاند این است کە نەتەوی کورد خواهان حق تعیین سرنوشت است. اما نەتەوی کورد همانطور مثل “ملت ایران” بدون تشریح و تعریف باقی ماندە است و هرگونە تلاش برای تعریف ساختار و بافت نەتەوی کورد با تهمت “جاش” و “خائن” بە کنار راندە می شود. ناسیونالیسم ایرانی و کوردی، اگر چە در مقابل یک قرار گرفتەاند، اما در درون خود تنوع و کثرت و چند صدائی را تحمل نمی کنند.

جامعەای کورد در کوردستان ایران ، احزاب و نهادهای مدنی تا زمانیکە نتوانند ارزشهای سکولار، کثرت گرا و باور بە جامعەای دمکراتیک و رنگارنگ تثبیت و نهادینە کنند ارادە و درک نەتەوەی ضعیف خواهد بود و لایەهای تأثیرگذاری از جامعە خود را با اندیشە و رویکرد نەتەوی تک صدا و هژمون گرا تعریف نخواهند کرد.

امیر سلیمی

اسلو، ١٩سپتامبر ٢٠١٨

بازدیدها: 83