آن‌ها در این‌سوی ماجرا نسخه می‌پیچند و او در آن‌سوی ماجرا تهدید می‌کند

یارسانمدیا
‏01‏ مارس‏ 2026

نویسندە: امیر سلیمی

در تاریخ ۲۲ فوریەی ۲۰۲۶، پنج حزب سیاسی کوردستانی که پایگاه هویتی و سیاسی آن‌ها از سنه به بالا قابل رصد و تعریف است، ائتلافی را تشکیل دادند. ناگفته نماند که دو حزب دیگر نیز که تا آخرین لحظات در جریان دیالوگ و رایزنی در این پروژه بودند، به دلایل خود به آن نپیوستند. بر همه هم مکشوف و مستتر است که جریان‌های کورد -که خود را نمایندەی جنبش و مبارزات کوردها در ایران می‌دانند – عمدتاً از شهرهای سنی‌مذهب و سورانی/موکریانی‌زبان می‌آیند. تمام جنبش‌هایی که در صد سال اخیر در کوردستان ایران، از سنه به بالا، به‌وجود آمده است، بیشتر تقابل کوردِ سنی با مرکزِ فارسِ شیعه بوده است.

در بیانیەی این ائتلاف سیاسی آمده است که:” مبارزه برای سرنگونی جمهوری اسلامی ایران، تحقق حق تعیین سرنوشت ملت کورد و بنیان‌گذاری نهادی ملی و دموکراتیک بر اساس ارادەی سیاسی ملت کورد در کوردستان ایران. ما، ضمن پشتیبانی از مبارزه و اعتراضات سراسری ملت‌های ایران علیه جمهوری اسلامی، بر ضرورت هماهنگی و مبارزهی سیاسی و میدانی مشترک میان احزاب و سازمان‌های مدنی کوردستان ایران و احزاب و سازمان‌های سیاسی و مدنی سایر بخش‌های ایران تأکید می‌کنیم. همچنین، ضمن حمایت از شکل‌گیری مرحله‌ای گذار دموکراتیک و فراگیر، مبنای هرگونه همکاری و ائتلاف خود با طرف‌های دیگر را «به‌رسمیت شناختن حقوق ملت‌ها»، «پذیرش دموکراسی» و «رد هرگونه دیکتاتوری» قرار می‌دهیم.

ما در این ائتلاف به حفظ محیط‌زیست، عدالت اجتماعی، حقوق برابر زنان و مردان، تثبیت انتخابات آزاد، تأمین و تضمین حقوق بنیادین همەی تنوعات ملی و مذهبی کوردستان و نهادمند کردن سیستم مدیریتی و دموکراتیک در کوردستان ایران باور داریم. هم‌زمان، تلاش برای استقرار یک نظام سیاسی دموکراتیک و سکولار در ایران که حقوق ملت‌ها و پیروان مذاهب و ادیان مختلف کشور را تضمین کند، وظیفەی خود می‌دانیم.“

یکی از مواردِ جای پرسش این است که این «ملت» کورد کیست و دارای کدام المان‌ها می‌باشد. ما آگاه هستیم که احزاب کورد و برخی از نخبگان و کنشگران سیاسیِ کوردِ سنی، همان دکترین ناسیونالیسم ایرانی و ترکی را -که بر اساس زبان، تاریخ و روایت یکدست و در ایران مذهب سنی- کپی‌برداری می‌کنند. کوردهای سنیِ ما در ایران خواستار آن هستند که ملت «ایران» باید مورد بازنگری و بازتعریف شود تا این‌که همه احساس شراکت و تعلق نمایند؛ اما وقتی نوبت به تعریف «ملت کورد» می‌رسد، خبری از این نوع بازنگری و تعریف نیست. کوردهای ناسیونالیستِ سنی‌مذهب به‌خوبی آگاهی دارند که اگر لباس و زبان‌های مختلفِ کوردیِ متداول در بین این گروه برداشته شود، از لحاظ معرفتی و هویتی دارای همان المان‌های هویتیِ افرادِ متعلق به «امت اسلامی» هستند.

مردم یارسان قطعاً، و در طول تاریخ خود، به دلایل معرفت‌شناسانه و هستی‌شناسانه، در این روایت و تعریف «کورد» که احزاب و نخبگان سنی مروج و مبلغ آن هستند، نمی‌گنجند. مردم یارسان همیشه در خارج از این تعریف قابل مطالعه و بررسی می‌باشند. تا زمانی که جریان‌های کوردی به تنوع کوردها اعتراف سیاسی و جدی ننمایند، نمی‌توان به شعارهای رسانه‌ای، احساساتی و عوام‌فریبانەی آن‌ها اعتماد نمود. تا آنجا که به جامعەی یارسان برمی‌گردد، مردم یا جم یارسان خود سرنوشت خود را تعیین می‌کنند، نه آن‌ها که به‌عنوان داعیه‌گران سیاسیِ کاذب، خود را نمایندەی آنان معرفی می‌کنند.

رضا پهلوی به این ائتلاف عکس‌العمل نشان داد و آن را تجزیه‌طلبی خواند و از مردم ایران و ارتش خواست که در مقابل آن با تمام قدرت بایستند. مسئلەی تمامیت ارضی یا سرزمینی– که منشور بین‌الملل، بند ۴ مادهی ۲، بیشتر در مورد کشورهای مستقل است – از حق حاکمیت خود و تمامیت سرزمینی خود دفاع می‌کند. تا آنجا که به علوم سیاسی و دستگاه واژگان آن برمی‌گردد، ما دارای «استقلال‌طلبی» و «جدایی‌طلبی» هستیم، اما «تجزیه‌طلبی» واژه‌ای غیرمرتبط و بیشتر دارای جنبەی رسانه‌ای، تبلیغی و سیاسی است.

تجربەی حکومت ملی آذربایجان و جمهوری مهاباد در دهەی ۲۰ شمسی نشان داد که هرگونه خواست یا مطالبەی هویتی برای مشارکت در توزیع و تقسیم قدرت و حکومت، با دیدەی شک و تردید و حتی خیانت نگریسته می‌شود. قاضی محمد در گفت‌وگوهای خود با قوام از حقوق کورد در چارچوب ایران حرف می‌زند و خواهان اجرایی شدن مفاد قانون اساسی است. از این‌رو، احزاب کوردی باید زمین مبارزه برای تحقق این خواست‌ها را مشخص نمایند؛ کاری که تقریباً در بیانیەی اخیر در پاسخ به پهلوی انجام دادند. آن‌ها باید بگویند که ما در جغرافیای سیاسی و اجتماعی ایران به دنبال تحقق این اهداف هستیم و برای تحقق این اهداف و خواست‌ها، سرزمین ایران باید محفوظ و سالم بماند.

در آن‌سو نیز دیدگاه‌های پهلوی و اطرافیانش پر از تناقض جدی است. از یک‌طرف از تمامیت سرزمینی در مقابل احزاب کورد ایرانی حرف می‌زند، اما از طرف دیگر از آمریکا و اسرائیل  درخواست می‌کند که این حق حاکمیت نقض شود؛ امری که احتمال به قدرت رساندن او را افزایش می‌دهد.

ما، به‌عنوان کوی یارسان، باید چندان تمرکز فعالیت و کنش خود را بر این زرگریِ قدرت و سلطه هدر ندهیم. ما باید با محاسبه‌گری دقیق به دنبال منافع خود باشیم و اجازه ندهیم که تبدیل به بخشی از روایت رسمی و غیررسمی قدرت‌های درشت و خرد بشویم. کوی یارسان باید بیش از پیش متحد و منسجم باشد و به دنبال دوستان واقعیِ میدان مبارزه برای سرنگونی رژیم و استقرار نظامی سیاسی مبتنی بر پلورالیسم فرهنگی، هویتی و سیاسی باشد.

امیر سلیمی

اسلو- نروژ

١ مارس ٢٠٢٦م

بازدیدها: 170