مروری بر مهم‌ترین رویدادهای سیاسی ایران در سال 2019 میلادی

یارسان مدیا
‏دوشنبه‏، 13‏ آوريل‏ 2020

پیام اژبر:
عتراضات سراسری آبان ماه، ادامه تحریم‌های آمریکا، خروج گام به گام ایران از تعهدات برجامی و حوادث طبیعی از جمله مهم‌ترین رویدادهای خبری بود که ایران را در صدر اخبار جهان طی سال 2019 قرار داد.

با یک نگاه کلی به اتفاقاتی که در طول سال 2019 میلادی در ایران رخ داد، باید گفت اعتراضات سراسری آبان ماه که در نوع خود بی‌سابقه بود، ادامه تحریم‌های آمریکا و وضعیت بغرنج اقتصادی، سیاسی و اجتماعی به وجود آمده در پی آن، خروج گام به گام ایران از تعهدات برجامی و اعتراض کشورهای اروپایی به این موضوع و حوادث طبیعی مانند سیل و زلزله از مهم‌ترین رویدادهای خبری بود که ایران را در صدر اخبار جهان قرار داد.

در این مقاله مهمترین رویدادهای سال 2019 ایران در بخش‌های مختلف مرور شده است.

– سیل‌های فروردین ماه

سیل‌های فروردین ماه 2019 طی دو موج تلفات جانی و مالی بسیاری در بخش وسیعی از مناطق ایران برجای گذاشت. موج نخست سامانه بارشی در پنجم فروردین‌ماه و موج دوم از یازدهم این ماه آغاز شد و موجب وقوع سیلاب و خسارت‌های جانی و مالی در 25 استان ایران شد. استان‌های گلستان، فارس، خوزستان، کرمانشاه، لرستان و برخی از استان‌های غربی ایران بیشترین خسارت ناشی از سیل را شاهد بودند.

عبدالرضا رحمانی فضلی، وزیر کشور ایران خسارت سیل‌های فروردین ماه در ایران را بین 30 تا 35 هزار میلیارد تومان اعلام کرده‌ است. اگر چه شمار دقیق قربانیان این فاجعه طبیعی مانند بسیاری از حوادث مشابه در ایران مشخص نشد اما آمار جسته و گریخته حاکی از جان باختن حدود 100 ایرانی بر اثر سیل های به وجود آمده در فروردین است.

نحوه امداد رسانی سازمان‌ها و مقامات مربوطه ایرانی در این حادثه طبیعی نیز باعث انتقادات گسترده‌ای از دولت و حاکمیت این کشور شد و در بسیاری از موارد خود مردم به کمک حادثه دیدگان شتافتند. طی این حادثه سفارت ترکیه در تهران نیز با انتشار پیامی از آمادگی خود برای کمک به سیل‌زدگان ایرانی خبر داد و کمک‌های ارسالی از سوی هلال احمر ترکیه به سیل زدگان ارسال شد.

– کاهش تعهدات برجامی از سوی ایران

دولت ایران در ماه مه 2019 (اردیبهشت 1398) مصادف با سالگرد خروج واشنگتن از برجام از آغاز مرحله نخست کاهش تعهدات خود در چارچوب توافق هسته ای به دلیل عدم پایبندی پنج کشور باقی مانده در برجام به تعهدات خود خبر داد. ایران اعلام کرد در چارچوب گام نخست، فروش اورانیوم غنی شده و آب سنگین را متوقف می‌کند. دو ماه بعد در هفتم ژوئیه (16 تیر) ایران گام دوم را برداشت داد و اعلام کرد از غنی‌سازی اورانیوم 3.67 درصدی که طی برجام تعیین شده عبور خواهد کرد و این میزان به 4.5 درصد افزایش یافت.

گام سوم کاهش تعهدات برجامی ایران نیز از ششم سپتامبر (15 شهریور) آغاز شد. در این چارچوب ایران اعلام کرد که دیگر به محدودیت‌های مربوط به تحقیق و توسعه در زمینه انواع سانتریفوژها و سانتریفوژهای جدید پایبند نخواهد بود. در پی عدم اقناع ایران از سوی کشورهای 4+1، حسن روحانی رئیس جمهور این کشور دستور برداشتن گام چهارم کاهش تعهدات برجامی از ششم نوامبر (15 آبان) را صادر کرد. در چارچوب گام چهارم، ایران تزریق گاز به سانتریفوژ

کاهش مرحله‌ای تعهدات برجامی ایران با واکنش شدید کشورهای آمریکا و اعضای اروپایی توافق هسته‌ای روبرو بود. این کشورها ایران را به وضع تحریم‌های جدید علیه تهران در صورت ادامه روند کاهش گام به گام تعهدات هسته‌ای تهدید کردند.

– حملات گسترده به تاسیسات نفتی شرکت آرامکوی عربستان سعودی و کشتی‌های تجاری در تنگه هرمز

هیروشیگه سکو، وزیر اقتصاد، تجارت و صنعت ژاپن 13 ژوئیه (22 تیر) اعلام کرد که دو نفت‌کش حامل محموله‌های مرتبط با این کشور در نزدیکی تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفته‌اند. همزمانی این حملات با سفر شینزو آبه نخست وزیر ژاپن به تهران جالب توجه بود.

آمریکا، انگلستان، فرانسه، عربستان سعودی و امارات متحده عربی، ایران را عامل این حملات معرفی کردند. فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) نیز چند روز بعد با انتشار ویدئویی از یک قایق گشتی متعلق به سپاه پاسداران ایران منتشر کرده و ادعا کرد که این قایق در دریای عمان در حال جمع آوری مین‌های منفجر نشده در نزدیکی یکی از نفت‌کش های مورد هدف قرار گرفته بوده است.

در ماه سپتامبر نیز دو پالایشگاه نفتی شرکت ملی نفت عربستان سعودی (آرامکو) هدف حمله گسترده موشکی و پهپادی قرار گرفت. عربستان سعودی انگشت اتهام را به سوی ایران نشانه رفت و تهران را متهم به دست داشتن در این حمله کرد. پس از این حمله تولید نفت عربستان سعودی شاهد کاهش 5.7 میلیون بشکه ای در روز بود که معادل تقریبا 50 درصد کل نفت تولیدی این کشور به شمار می‌رفت.

مایک پمپئو، وزیر امور خارجه آمریکا نیز ایران را عامل حمله به تاسیسات نفتی آرامکو عربستان سعودی معرفی و برای اولین بار این حمله را «اقدام جنگی» توصیف کرد. ایران دست داشتن در این حملات را تکذیب کرده است.

از سوی دیگر، در نخستین ساعات بامداد 20 ژوئن ( 30 خرداد) یک فروند پهپاد تجسسی «گلوبال هاوک» آمریکا بر فراز خلیج فارس مورد هدف آتش پدافند سپاه پاسداران ایران قرار گرفته و سرنگون شد.

دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا در واکنش به این حمله گفت که قصد حمله به سه نقطه مختلف ایران داشته اما 10 دقیقه قبل از این اقدام منصرف شده است.

 

– تلاش‌ها برای میانجی‌گری میان تهران و واشنگتن و سفر نخست وزیر ژاپن به ایران

شینزو آبه، نخست وزیر ژاپن 12 ژوئن (22 خرداد) در صدر هیاتی عالی رتبه به منظور دیدار با حسن روحانی، رئیس جمهور و آیت الله خامنه ای رهبر ایران وارد تهران شد. رسانه‌ها گمانه زنی‌های مختلفی از حضور آبه برای میانجیگری میان تهران و واشنگتن و کاهش تنش در منطقه داشتند اما آیت الله علی خامنه ای در دیدار با نخست وزیر ژاپن از پذیرش نامه دونالد ترامپ، رئیس جمهور آمریکا که آبه حامل آن بود، خودداری کرد. سفر شینزو آبه به ایران، اولین سفر یک مقام ارشد ژاپنی پس از 41 سال به ایران بود.

سفرهای متعدد یوسف بن علوی، وزیر امور خارجه عمان به تهران و دیدار وی با مقامات ایرانی طی این سال راه به جایی نبرد و نتوانست به آغاز دوباره مذاکرات میان تهران و واشنگتن بیانجامد.

– درخواست رئیس جمهور ایران برای برگزاری همه‌پرسی و واکنش‌ها به آن

حسن روحانی، رئیس جمهور ایران ششم آگوست (15 مردادماه) در جمع مسئولان وزارت امور خارجه این کشور با اعلام اینکه “نمیتوان مخالف خواست مردم ساز جداگانه‌ای زد” تضمین جمهوری اسلامی ایران برای قرن‌ها در تاریخ آینده را با “اجرای درست اصل 6 و 59 قانون اساسی” ممکن دانست. گفتنی است دو اصل مورد اشاره رئیس جمهور ایران، به برگزاری همه پرسی اشاره دارند.

روحانی 16 اکتبر (24 مهر) نیز طی سخنانی در دانشگاه تهران با اشاره به اینکه 41 سال است در این مورد که آینده ایران در “تقابل با دنیا است یا تعامل” اختلاف نظر وجود دارد، راه حل این مسئله را “پرسیدن آن در یک همه‌پرسی از مردم” معرفی کرد.

سخنان حسن روحانی و اشاره وی به امکان برگزاری همه پرسی در برخی موضوعات، اگر چه با استقبال اصلاح طلبان روبرو شد اما چهره‌های اصول‌گرا و طیف‌های نزدیک به رهبر ایران به آن واکنش تندی نشان دادند.

– اعتراضات گسترده آبان ماه

اعتراضات سراسری مردم ایران که به افزایش سه برابری قیمت بنزین آغاز و سپس به اعتراض به کل سیاست‌های حاکمیت تبدیل شد در نوع خود از بعد گستردگی و میزان تلفات جانی طی تاریخ معاصر این کشور کم سابقه بود.

این اعتراضات با انتشار اطلاعیه غافلگیر کننده شرکت ملی پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی ایران که در آن اعلام شده بود، “قیمت بنزین از جمعه 15 نوامبر (24 آبان) افزایش یافته و با سهمیه‌بندی ارائه خواهد شد” آغاز شد. پس از اعلام این خبر، اعتراضات در چند شهر ایران آغاز و از روز شنبه 16 نوامبر گسترده تر شد. مردم معترض با خاموش کردن خودروهای خود مسیرهای ارتباطی را مسدود کردند و به درگیری با نیروهای امنیتی، سپاه و بسیج پرداختند.

حکومت نیز به قطع سراسری اینترنت روی آورد که چندین روز متمادی ادامه داشت و فعالیت‌های روزمره مردم را مختل کرد. همچنین نیروی انتظامی، سپاه پاسداران و بسیج نیز به مقابله با معترضین پرداختند و گزارش‌ها و تصاویر موجود حاکی از شلیک مستقیم گلوله به سوی اعتراض کنندگان و مردم دارد. با گذشت حدود دو ماه از اعتراضات آبان، دولت ایران هنوز آماری از شمار قربانیان این حوادث منتشر نکرده است. اما سازمان عفو بین اللمل شمار کشته شدگان این حوادث را بیش از 300 نفر اعلام کرده است.

– ثبت نام انتخابات مجلس اسفند

ثبت نام داوطلبان شرکت در انتخابات یازدهمین دوره مجلس شورای اسلامی ایران از اول تا هفتم دسامبر (10 تا 16 آذر) ادامه داشت وشانزده هزار نفر طی این مدت برای این انتخابات نام نویسی کردند.

عباسعلی کدخدایی، سخنگوی شورای نگهبان ایران در این مورد گفت: شانزده هزار نفر برای انتخابات مجلس ثبت نام کردند. جدا از کسانی که صلاحیت آنها تایید نشده و سابقه‌ای ندارند باید صلاحیت 12 هزار نفر را بررسی کنیم. هر پرونده 10 دقیقه وقت ما را می‌گیرد.

گفتنی است هیات‌های اجرایی وابسته به دولت ایران تاکنون صلاحیت بسیاری از کاندیدها از جمله بهرام پارسایی و علی اکبری دو نماینده کنونی شیراز را رد کرده‌اند. صلاحیت علی شکوری راد، آذر منصوری و احمد حکیمی پور دیگر کاندیداهای حامی روحانی نیز توسط وزارت کشور دولت او رد شده است.

طبق قوانین ایران صلاحیت کاندیداهای انتخابات مجلس ابتدا باید به تائید هیات اجرایی و سپس شورای نگهبان برسد. روند و قانون تائید صلاحیت در ایران یکی از موانع بزرگ بر سر راه منتقدین نظام برای نامزدی است که از آن به عنوان نظارت استصوابی یاد می‌کنند.

اعتراضات دی‌ماه بحث “فروپاشی جمهوری اسلامی” را کلید زد. از آن هنگام تا امروز از هر سو هشدار داده می‌شود که اگر حکومت دست به اصلاحات جدی نزند، این فروپاشی قطعی است.

سپاه پاسداران جمهوری اسلامی در بیانیه‌ای که به مناسبت سالروز همه‌پرسی فروردین ۱۳۵۸ منتشر کرد، گفت که کارنامه جمهوری اسلامی “به شدت در معرض تهدید” است. هم‌زمان اما با “درخشان” توصیف کردن این کارنامه اطمینان داد که “آماده پاسخ درخور به هرگونه ماجراجویی” است. سپاه پاسداران “ناکارآمدی نظام در حل مسائل اقتصادی و معیشتی” را به القاء دشمنان حواله داد.

آیت‌الله خامنه‌ای نیز در سخنان نوروزی خود جای شبهه برای منتقدان درون و بیرون حکومت نگذاشت که فعلا قصد یک قدم عقب‌نشینی را ندارد. او گفت که در جمهوری اسلامی همه چیز بر وفق مراد است؛ آزادی هست، پیشرفت و توسعه هم همین‌طور. رهبر نظام مدعی شد که فاصله فقیر و غنی نسبت به قبل از انقلاب کم‌تر شده؛ فساد هست ولی آنقدرها جدی نیست.

آقای خامنه‌ای هم در این سخنرانی و هم در نامه به اسماعیل هنیه، رئیس دفتر سیاسی حماس، برای منتقدان به سیاست خارجی جمهوری اسلامی تردیدی باقی نگذاشت که حکومت ایران در سیاست بحرا‌ن‌زای خود در منطقه هیچ تغییری نخواهد داد.

اگر تا اوائل سال گذشته هنوز امیدی به بهبود وضع اقتصادی در ایران وجود داشت، اما با گذشت زمانی کوتاه این امید جای خود را به بیم و نگرانی از آینده داد.

ناتوانی دولت در پاسخگویی به میلیون‌ها بیکار، کارخانه‌ها و بانک‌های ورشکسته شعار “سال تولید کالای ایرانی” را به طنز نزدیک‌تر کرده است تا چشم‌اندازی برای موفقیت آن. بی‌اعتمادی نسبت به آینده جمهوری اسلامی و نارضایتی عمیق در میان لایه‌های وسیعی از مردم، از همه چیز نشان دارد، جز آن که حکومت “محبوبیت بالایی” داشته باشد.

پیام اژبر

[wpforms id=”4110″]

بازدیدها: 1542